گرگان کجاست؟
تاریخ نگارش: ۰۶ بهمن ۱۴۰۴
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴
گرگان کجاست و چرا در بین گردشگران ایرانی محبوبیت زیادی دارد؟ این شهر میان کوه و دشت که در دل جنگلهای هیرکانی پنهان شده و تاریخی چند هزارساله دارد. از خورش ساک و چکدرمه تا آدابورسوم خاص مردمش تجربهای متفاوت برای گردشگران رقم میزند. برای آشنایی با تاریخچه، آداب و فرهنگ و آبوهوای گرگان در ادامه همراه ما باشید.
گرگان کجاست؟
گرگان مرکز استان گلستان و زادگاه آقا محمد خان قاجار، شهری تاریخی و سرسبز در شمال شرق ایران است. این شهر در دامنه جنوبی رشتهکوه البرز و در نزدیکی دریای خزر با موقعیت جغرافیایی عرض ۳۶°۵۰′ / طول ۵۴°۲۶′ و در ارتفاع حدود ۱۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد. گرگان از شمال با آقاقلا و ترکمن، از جنوب با سمنان، از شرق با علیآباد و خراسان رضوی و از غرب با کردکوی و مازندران هممرز است. مساحت شهرستان گرگان حدود ۱۶۱۵.۲ کیلومتر مربع بوده و بیش از نیم میلیون نفر در آن سکونت دارند. این شهر با ساختار جغرافیایی متنوع، شامل سه ناحیهی جلگهای، کوهپایهای و کوهستانی میشود. در بخشهای مرتفع با جاذبه های طبیعتگردی گرگان مانند کوههای شاهکوه و شاهوار بهعنوان نماد طبیعی شناخته میشوند. همچنین رودخانههای قرهسو، زیارت و کفشگری از دشت گرگان عبور کرده و به دریای خزر میریزند.
- کد شهر: ۰۱۷
- دین و مذهب: شیعه، سنی و مسیحی
- زبان: گویش گرگانی، مازندرانی، سیستان و بلوچستانی، ترکی ترکمنی و قذافی
- نامهای قدیمی: استارباد، جرجان و اَسترآباد
مسیر دسترسی گرگان از تهران
جادههای هراز و فیروزکوه نزدیکترین مسیر دسترسی به گرگان از تهران هستند. این مسیر حدود ۳۸۰ تا ۴۱۰ کیلومتر است و ۶ ساعت زمان میبرد. اما در شرایط آبوهوایی نامناسب، مسیر شاهرود و چهارباغ مناسبتر هستند. جاده چهارباغ از کوهستان البرز عبور میکند و با ۶.۵ ساعت رانندگی به گرگان میرسد.
فاصله گرگان تا شهرهای مختلف
گرگان به دلیل موقعیت جغرافیایی خوب تا خیلی از شهرهای اطراف فاصله مناسبی دارد. در ادامه میتوانید فاصله شهر گرگان تا شهرهای مهم ایران را مشاهده نمایید:
جدول
تاریخچه گرگان
شهر گرگان ریشهای کهن در تاریخ ایران دارد. این منطقه تا سال ۱۳۱۶ خورشیدی با نامهای قدیمی استرآباد (astar-ābād) شناخته میشد. تغییر نام با تصویب فرهنگستان زبان ایران و دستور رضاشاه پهلوی انجام شد. واژهی گرگان از اصطلاح عربیشدهی جرجان (Gorgan) گرفته شده و در متون باستانی به معنای سرزمین گرگها آمده است. براساس اسناد تاریخی، سکونت در این منطقه به بیش از ۶۰۰۰ سال پیش و دوران مهاجرت اقوام آریایی برمیگردد. آنان در سرزمین باستانی به نام هیرکانا، یعنی گرگان امروزی ساکن شدند و پایههای تمدن این منطقه را بنا نهادند.
در دوره صفویه، گرگان جایگاه فرهنگی برجستهای پیدا کرد و به دلیل حضور سادات، به آن لقب دارالمومنین داده شد. در آن دوران، از این شهر معماران و روحانیان زیادی برخاستند. با پایان دوران صفویه و آغاز دوران قاجار، گرگان یا همان استرآباد بهعنوان زادگاه آقامحمدخان قاجار اهمیت سیاسی ویژهای پیدا کرد. با دستور او دیوار و بارویی که به دستور نادرشاه تخریب شده بود، بازسازی شد.
به دلیل تاریخچه غنی، گرگان بافت تاریخی به مساحت حدود ۱۵۰ هکتار دارد و در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. محلههای قدیمی مانند دربنو، سرپیر، نعلبندان، سرچشمه، سبزه مشهد و میدان از محلههای قدیمی این شهر هستند. پس از سال ۱۳۷۶ و جدایی گلستان از مازندران، گرگان بهعنوان مرکز استان شناخته شد.
آب و هوای گرگان
گرگان به دلیل قرارگیری در دامنههای جنوبی رشتهکوههای البرز و نزدیکی به دریای خزر، دارای آبوهوایی معتدل و مرطوب است. میانگین دمای سالانه این شهر حدود ۱۷ درجه بوده و در تابستان دما تا گاهی ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد و در زمستان به کمتر از ۱۰ درجه نیز میرسد. میانگین بارش سالانه گرگان بین ۶۰۰ تا ۷۵۰ میلیلیتر است که بیشتر در فصلهای پاییز و زمستان رخ میدهد.
بهترین زمان سفر به گرگان
بهترین زمان سفر به گرگان فصل بهار است که جنگلهای هیرکانی در اوج سرسبزی خود هستند. در این فصل هوا معتدل، دشتها پر گل و رودخانهها پرآب میباشند که فضای مناسبی برای گردشگری فراهم میکند. فصل تابستان گرگان آبوهوای گرم و شرجی دارد که زیاد برای سفر مناسب نیست. فصل پاییز با جنگلهای رنگارنگ و بارشهای ملایم انتخاب مناسبی برای سفر به گرگان است.
غذاهای محلی گرگان
غذاهای محلی گرگان بخشی از هویت این منطقه هستند. ترکیب مواد تازه شمالی با دستورهای سنتی، طعم بینظیری به غذاهای محلی گرگان میبخشد. در ادامه با معروفترین غذاهای گرگان آشنا میشویم:
- خورش ساک: خورشتی اصیل با گوشت گوسفندی، اسفناج، سبزیهای معطر و سیر تازه است که در پایان پخت آبنارنج یا انار به آن اضافه میشود. این خورش با پلو یا زرشکپلو سرو میشود و مخصوص مراسمهای رسمی است.
- باسترمهپلو: پلوی مجلسی گرگان با ترکیب برنج، ماهی اوزنبرون، دانههای انار و سیبزمینی حلقهای است. این غذا طعمی ترش و ملس دارد.
- چکدرمه: غذای مجلسی اقوام ترکمن که با گوشت گوسفند، برنج، پیاز و رب گوجه پخته میشود. این غذا در دیگی به نام قازان تهیه میشود.
- کوکوی اسفناج: نوعی کوکوی سبزی محلی که با تخممرغ، اسفناج، گشنیز و سیر تهیه میشود. این غذا با نان، سبزی و خیارشور سرو میگردد.
- کئیترشک یا خورش کدو: خورشتی با کدوسبز، آبنارنج، رب انار و نعناع داغ است که برای تزیین آن از گردو و پیازداغ استفاده میشود.
- ماش پلو: از برنج و گوشت چرخکرده به همراه ماش تهیه میشود. این غذا نماد آشپزی خانگی شمالی است و با ماست و سبزی سرو میشود.
- هلیآش: آش معروف گرگانی با نخود، لوبیا، گوجهسبز و سبزیجات معطر که طعم ترش دارد و با پیازداغ و نعناداغ تزیین میشود.
- تهچین اسفناج: تهچینی ترش و ملس با ترکیب اسفناج، مرغ، رب انار و زعفران است که بیشتر در شهر رامیان و اطراف گرگان تهیه میگردد.
- بولامه: غذای سنتی از قوم ترکمن که با برنج، روغن حیوانی و شکر در جشن تولد نوزاد یا فصل زمستان پخته میشود.
- ترچلو: غذای گرگانی با گوشت بخش زیر دندهی گوساله، برنج و پیاز است. در این غذا آب گوشت بهعنوان سس در کنار غذا سرو میگردد.
در این شهر شیرینیهای محلی زیادی نیز پخت میشود که از معروفترین شیرینیهای محلی گرگان میتوان به قرهقروت، پسته خورشتی، گز اشاره کرد.
بهترین رستوران های گرگان
در سفر به گرگان بخش شکمگردی یکی از اصلیترین تجربههای سفر است. در ادامه بهترین رستورانهای گرگان را معرفی کردهایم تا در این سفر از غذاهای گرگانی بیشترین لذت را ببرید:
جدول
آداب و رسوم مردم گرگان
آدابورسوم مردم گرگان ریشه در تاریخ و فرهنگ کهن مردم این شهر دارد. در مراسم چهارشنبهسوری، پسران جوان با چادر بر سر و قاشق در دست، بهرسم قاشقزنی در کوچهها میچرخند و با کوبیدن قاشق بر ظرف فلزی از اهالی خوراکی میگیرند. زنان نیز در این شب، با فالگوشایستادن نیست میکنند و سخنان رهگذران را به فال نیک میگیرند.
در نوروز غذای سنتی سفره گرگانیها پلو سبزی با ماهی یا رشتهپلو است که نشان رونق و برکت سال جدید میباشد. یکی دیگر از آداب قدیمی، آیین بارش بند یا چل کل است که مردم برای بند آمدن باران نام ۴۰ کچل را روی کاغذ نوشته و آن را رو به قبله بر روی شاخه درختی میبندند.
در ماه رمضان نیز مردم گرگان پس از افطار بازیهای جمعی مانند «شاه وزیر» و «درنابازی» را همراه با جگر خوری شبانه انجام میدهند. در ایام محرم، آیینهایی مانند علم مشتی، طوق بندان، چهل منبره و دسته چوبی نشان از شور مذهبی مردم گرگان است.
ازدواج در این شهر نیز آداب خاصی دارد که با مراحلی مانند اوخوری، شیر بره، مارانه، حنابندان، حموم غرقکردن و کلهقندشکستن تا عاروستماشا و پاگشا اجرا میشود.
سوغات گرگان
سوغات گرگان تصویری از ذوق، هنر و فرهنگ مردم این شهر است که خرید آنها یادگار سفر به این شهر است. در ادامه با مهمترین سوغات شهر آشنا میشویم:
سوغات خوراکی گرگان:
- نان زنجبیلی: از قدیمیترین شیرینیهای گرگان که با عنوان «نون عیدی گرگان» در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
- نان پادرازی: شیرینی کم قند و سبک با گلاب و سیاهدانه که برای افراد دیابت و سالمند مناسب است. این شیرینی از زمان پخت ۱ ماه انقضا دارد.
- حلوای اوماج: با طعم گلاب، هل و مغز پسته تهیه میشود.
- نان خرمایی: ترکیبی از خرما و گردو در بین نان است که برای نگهداری طولانیمدت مناسب است.
- جز حلوا: شیرینی محلی که از برنج نیمدانه و گردو تهیه میشود و در نوروز جایگاه ویژهای دارد.
- پشت زیک: حلوای کنجدی مغذی
- با عسل و مغزها است که سرشار از فسفر و انرژی میباشد.
- نان شیرمال: نانی معطر با شیر و تخممرغ که برای صبحانهها عصرانه استفاده میشود.
- شیرینی سرغربیلی: شیرینی توپکی و نرم با پوشش پودر قند که تا ۱ ماه در دمای اتاق باقی میماند.
- خاویار گرگان: سوغاتی لوکس دریای خزر که از فیلماهی یا اوزونبرون تهیه میشود.
صنایع دستی گرگان:
- جاجیمبافی: محصول زنان روستای زیارت گرگان که بهصورت دستبافته پشمی با رنگهای زنده و طرحهای هندسی میباشد.
- ابریشم بافی: هنری چندصدساله که به رنگهای قرمز و سبز بافته میشود.
- روسریهای ترکمنی: بافتهشده از نخ ابریشم و پنبه با طرحهای گلدار و رنگهای تند است.
- جوراببافی: جورابهای پشمی دستدوز مخصوص مناطق کوهستانی، گرم، بادوام و ضد حساسیت است.
- زیورآلات ترکمنی: از نقره و سنگهای نیمه قیمتی با طرحهای سنتی ساخته میشود.
- قالیچههای ترکمنی: با رنگهای طبیعی مانند قرمز و زیتونی و نقوش هندسی قدیمی بافته میشود و بافت سبکی دارد.
اقامت در گرگان
گرگان با طبیعت چهارفصل یکی از جاذبه های گردشگری شمال ایران است. در سفر به این شهر و بعد از بازدید از جاهای دیدنی گرگان برای اقامت میتوانید یکی از موارد زیر را انتخاب کنید:
- اقامتگاههای بومگردی: در روستاهای اطراف مانند زیارت و نودیجه قرار دارند. این اقامتگاهها محیط آرام و زندگی دور از هیاهو در نزدیکی جنگلهای هیرکانی را ارائه میدهد.
- هتلها: از هتلهای ۵ ستارهمانند بوتانیک در کیلومتر ۱۰ جاده گرگان ساری تا هتلهای ۴ ستارهای مانند شهاب ناهارخوران و آرین، با امکانات کامل میزبان مسافرین هستند. برای سفرهای خانوادگی یا کاری، هتلهای ۳ ستاره خورشید، ققنوس و جهانگردی ناهارخوران نیز گزینه مناسبی هستند.
- ویلاها: در سفر به گرگان میتوانید برای اقامت لوکس، ویلاهایی با امکاناتی مانند استخر، سونا و جکوزی را رزرو نمایید.
جمع بندی
سفر به گرگان فرصتی برای لمس تاریخ ایران در کنار مناظر طبیعی شمال کشور است. تاریخ چندهزارساله، مردمان خونگرم، سوغات رنگارنگ و تنوع غذایی، سفر به این شهر را برای مسافرین خاطرهانگیز میکند. اگر قصد دارید سفری کوتاه به دل جنگلهای هیرکانی داشتهباشید و با فرهنگ مردم شمال کشور بیشتر آشنا شوید، شهر گرگان بهترین گزینه برای شما است.
