قدیمی ترین کشورهای جهان
تاریخ نگارش: ۱۷ بهمن ۱۴۰۰
تاریخ بروزرسانی: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴
پاسخ به این سوال که قدیمی ترین کشور جهان کدام است در نگاه اول ساده به نظر میرسد، اما وقتی دقیقتر نگاه میکنیم، میبینیم پاسخ دادن به آن چندان هم آسان نیست. دلیلش این است که در دورههای مختلف تاریخ، مفهوم کشور، تعریف یکسانی نداشته است. بعضی سرزمینها تمدنهایی چندهزارساله دارند، اما شکلگیری آنها بهعنوان یک کشور با ساختار سیاسی امروزی، به چند قرن اخیر برمیگردد. به همین خاطر، نمیتوان با یک معیار مشخص و قطعی گفت کدام کشور قدیمی ترین کشور جهان است. در این مقاله سعی میکنیم با نگاهی ساده و بر اساس شواهد تاریخی، چند مورد از قدیمی ترین کشورهای جهان را معرفی کنیم.
ایران
ایران که در گذشته با نام پارس شناخته میشد، یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان است. پیشینه تمدن در این سرزمین به بیش از ۶ هزار سال پیش برمیگردد. البته تاریخ سکونت انسان در فلات ایران حتی قدیمیتر از این هم هست. برای نمونه، تمدن ایلام حدود ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد در جنوب غرب ایران امروزی شکل گرفت. پیش از پیدایش امپراتوریهای بزرگ ایرانی، اقوام بومی گوناگونی مانند ایلامیها در بخشهایی از غرب و جنوب غرب ایران ساکن بودند و حکومتهای محلی خود را داشتند.
در قرنهای هفتم و ششم پیش از میلاد، حکومت مادها در شمال غرب ایران قدرت داشت تا اینکه کوروش دوم قیام کرد. او با فتح سرزمینهایی مانند ماد، لیدیه و بابل، نخستین شاهنشاهی ایران یعنی امپراتوری هخامنشی را پایهگذاری کرد. این امپراتوری تا سال ۳۳۰ پیش از میلاد و حمله اسکندر مقدونی پابرجا بود. پس از آن، ایران در دورههای مختلف تحت فرمانروایی سلسلههایی مانند اشکانیان و ساسانیان قرار گرفت. با ورود اسلام در قرن هفتم میلادی، ایران به یکی از مراکز مهم رشد و شکوفایی تمدن اسلامی تبدیل شد. در دوران معاصر نیز سلسلههای صفویه، قاجار و پهلوی بر ایران حکومت کردند، تا اینکه در سال ۱۳۵۷ شمسی انقلاب اسلامی رخ داد و نظام حکومتی ایران به جمهوری تغییر یافت.
- سال تاسیس: ۵۵۰ قبل از میلاد (تشکیل امپراتوری هخامنشی)
- پایهگذار: کوروش کبیر
- پایتخت: تهران
- جمعیت: حدود ۹۲٫۴ میلیون نفر
- واحد پول: ریال ایران
مصر
مصر با بیش از پنج هزار سال تاریخ مکتوب، قدیمی ترین کشور جهان است و به همین دلیل آن را گهواره تمدن مینامند. شواهد باستانشناسی نشان میدهد که سکونت انسان در دره رود نیل به حدود ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد برمیگردد. در هزارههای پنجم و چهارم پیش از میلاد، گروههایی که پیشتر به شکار و گردآوری غذا مشغول بودند، در کنار رود نیل یکجانشین شدند و نخستین جوامع کشاورزی را شکل دادند. نقطه مهم تاریخ مصر حدود سال ۳۱۰۰ پیش از میلاد شکل گرفت؛ زمانی که پادشاهی به نام نارمر مصر علیا و سفلی را متحد کرد و نخستین حکومت فراعنه را به وجود آورد. پس از آن، نزدیک به سه هزار سال، سلسلههای مختلفی بر مصر حکومت کردند.
در این دوران، تمدن مصر باستان در زمینههایی مانند هنر، معماری، دانش و باورهای دینی به شکوفایی رسید. بناهای مشهوری مانند اهرام بزرگ جیزه، مجسمه ابوالهول و معابد باشکوه لوکسور از یادگارهای مهم این دوره هستند. در سال ۳۳۲ پیش از میلاد، مصر به دست اسکندر مقدونی فتح شد و پس از آن مدتی تحت حکومت بطلمیوسیها و سپس رومیها قرار گرفت. با ورود اسلام در قرن هفتم میلادی، تغییرات فرهنگی بزرگی در مصر رخ داد و بهتدریج زبان عربی و دین اسلام جایگزین زبانها و باورهای پیشین شدند. مصر پس از قرنها سلطه بیگانگان، سرانجام در سال ۱۹۲۲ از بریتانیا استقلال یافت و در سال ۱۹۵۳ به یک کشور جمهوری تبدیل شد.
- سال تاسیس: حدود ۳۱۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذار: نارمر (منس) – فرعون اولین دودمان مصر
- پایتخت: قاهره
- جمعیت: حدود ۱۱۸٫۴ میلیون نفر
- واحد پول: پوند مصر
یونان
یونان را میتوان زادگاه فلسفه و دموکراسی دانست. این سرزمین از قدیمی ترین کشورهای جهان است و نخستین تمدنهای پیشرفته اروپا حدود ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد در آن شکل گرفتند. حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد، یونان وارد دورهای شد که به اعصار تاریک معروف است. این دوره چند قرن ادامه داشت تا اینکه حدود ۸۰۰ سال پیش از میلاد، یونان کمکم از این دوران عبور کرد و عصر باستانی یونان آغاز شد.
در این دوره، یونانیان پیشرفتهای مهمی در زمینههای هنر، شعر و فناوری داشتند. یکی از مهمترین تحولات آن زمان، شکلگیری مفهوم پولیس یا دولتشهر بود که ساختار سیاسی یونان باستان را شکل داد. آثار ادبی برجستهای مانند ایلیاد و ادیسه اثر هومر، نمایشنامههای سوفوکل و اوریپید و همچنین معماری معابد، تنها گوشهای از میراث یونان باستان است. علاوه بر این، بازیهای المپیک که از قرن هشتم پیش از میلاد در یونان آغاز شد، نمونهای از آیینهای ورزشی آن زمان است که هنوز هم برگزار میشود.
در قرن پنجم پیش از میلاد، شهر آتن به دوران شکوفایی خود رسید و فیلسوفانی چون سقراط، افلاطون و ارسطو ظهور کردند و بنیانهای فلسفه غرب را شکل دادند. بناهایی مانند پارتنون و مجموعه آکروپولیس نیز یادگار همان دوره هستند. در سده چهارم پیش از میلاد، با فتوحات اسکندر مقدونی، فرهنگ یونانی به سرزمینهایی از آسیا و آفریقا راه یافت. پس از پایان دوره کلاسیک، یونان در دورههای مختلف تحت سلطه امپراتوریهایی چون روم، بیزانس و عثمانی قرار گرفت و سرانجام در سال ۱۸۲۱ میلادی، با انقلاب مردم یونان، این کشور استقلال خود را به دست آورد و آتن بهعنوان پایتخت آن انتخاب شد.
- سال تاسیس: حدود ۸۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: قبیلهها و شاهان محلی
- پایتخت: آتن
- جمعیت: حدود ۱۰٫۴ میلیون نفر
- واحد پول: یورو
چین
چین یکی از قدیمیترین کشورهای دنیاست و بیش از ۵ هزار سال قدمت دارد. بر اساس منابع تاریخی چین، اولین حکومت این سرزمین سلسله شیا بوده که حدود سال ۲۰۷۰ پیش از میلاد شکل گرفت. از این دوره نوشته مستقیمی باقی نمانده، چون هنوز خط اختراع نشده بود، اما نام این سلسله در کتابهای قدیمی مثل سالنامه بامبو و کتاب تاریخ آمده است. همچنین یافتههای باستانشناسی که در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ انجام شد، نشان میدهد که چنین حکومتی واقعاً وجود داشته است. بعد از شیا، سلسله شانگ به قدرت رسید. در این دوره، خط چینی گسترش پیدا کرد و حتی یک تقویم ۱۲ماهه با ۳۶۰ روز طراحی شد.
در سال ۱۰۴۶ پیش از میلاد، سلسله ژو روی کار آمد. چند قرن بعد، در سال ۲۲۱ پیش از میلاد، سلسله شی هوانگ قدرت را به دست گرفت و برای اولین بار چین را بهصورت یک کشور یکپارچه متحد کرد و ساخت دیوار چین هم از همین زمان آغاز شد. پس از آن، سلسلههای مختلفی مثل هان، تانگ، سونگ، یوان، مینگ و چینگ بر چین حکومت کردند. هر کدام از این دودمانها نقش مهمی در رشد فرهنگ، علم و تمدن چین داشتند. بسیاری از اختراعهای مهم مثل کاغذ، چاپ، باروت و قطبنما در همین دوران به وجود آمدند و تأثیر زیادی روی جهان گذاشتند. در نهایت در سال ۱۹۱۲، نظام پادشاهی چین پایان یافت و جمهوری چین تشکیل شد. چند دهه بعد، در سال ۱۹۴۹، جمهوری خلق چین به طور رسمی تاسیس شد.
- سال تاسیس: حدود ۲۰۷۰ پیش از میلاد
- بنیانگذار: یو بزرگ (طبق افسانه شیا)
- پایتخت: پکن
- جمعیت: حدود ۱٫۴۰۸ میلیارد نفر
- واحد پول: رنمینبی یا یوان
هند
سرزمین هند یکی از گهوارههای تمدن جهان است و گاهی از آن بهعنوان قدیمی ترین کشور جهان یاد میشود. نشانههای نخستین زندگی در شبهقاره هند به حدود ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. زمانی که مردم در منطقه دره رود سند، در بخشهایی از شمال غرب هند و پاکستان امروزی، شهرهایی بنا کردند. این تمدن که به تمدن دره سند معروف است، از قدیمیترین تمدنهای شهری جهان محسوب میشود. پس از فروپاشی تمدن دره سند در حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد، دورهای تازه به نام دوره ودایی در تاریخ هند آغاز شد. نام این دوره از وداها گرفته شده است؛ متون مذهبی کهن به زبان سانسکریت که پایههای آیین هندو را شکل دادند.
با پایان این دوره، تحولات مهمی در هند رخ داد و ادیان بزرگی مانند هندوئیسم، جینیسم و بودیسم در نیمه دوم هزاره اول پیش از میلاد پدید آمدند. در همین دوران، حکومتهای قدرتمندی چون مائوریا و گوپتا برای قرنها بر بخشهای گستردهای از این سرزمین فرمانروایی کردند. در قرون میانه، هند یکی از مهمترین مراکز فرهنگی، علمی و اقتصادی در آسیا بود. در دوران جدید، این سرزمین برای سالها تحت سلطه استعمار بریتانیا قرار داشت، اما سرانجام مردم هند در سال ۱۹۴۷ و با جنبشهای استقلالطلبانه به رهبری مهاتما گاندی، به این سلطه پایان دادند و هند بهعنوان کشوری مستقل و مدرن شکل گرفت.
- سال تاسیس: حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: تمدنهای هندوس، سپس حاکمان آریایی و موریا
- پایتخت: دهلی نو
- جمعیت: حدود ۱٫۴۲۶ میلیارد نفر
- واحد پول: روپیه هند
گرجستان
کشور گرجستان در منطقه قفقاز جنوبی و در محل تلاقی اروپا و آسیا قرار دارد و از زمانهای بسیار دور محل سکونت انسانها بوده است. بررسیهای تاریخی نشان میدهد که در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد، حکومتهایی در این سرزمین شکل گرفته بودند. در این دوره، پادشاهی کولخیس در بخشهای غربی و پادشاهی ایبریا در مناطق شرقی گرجستان حکومت میکردند. کولخیس در اساطیر یونان به سرزمین پشم زرین معروف است و داستان جیسون و آرگوناتها به این منطقه نسبت داده میشود. هرچند این روایتها جنبه افسانهای دارند، اما یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که در حدود قرن دوازدهم پیش از میلاد، قبایل قدرتمندی در این سرزمین زندگی میکردند و از این رو گرجستان یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان به شمار میرود.
در دورههای بعد، گرجستان بارها میدان رقابت قدرتهای بزرگ شد. در سال ۶۶ پیش از میلاد، رومیان بخشهایی از این سرزمین را تصرف کردند و پس از آن، امپراتوری روم و حکومتهای اشکانی و ساسانی برای چندین قرن بر سر نفوذ در گرجستان رقابت داشتند. با گسترش اسلام، در قرن هفتم میلادی گرجستان برای مدتی تحت سلطه اعراب قرار گرفت. در اواخر قرون وسطی نیز این کشور میان حکومتهای صفوی ایران و امپراتوری عثمانی دستبهدست میشد. در نهایت، در قرن نوزدهم میلادی گرجستان به امپراتوری روسیه پیوست. این کشور در سال ۱۹۱۸ برای مدت کوتاهی استقلال یافت، اما در سال ۱۹۲۲ به یکی از جمهوریهای اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. پس از فروپاشی شوروی، گرجستان در سال ۱۹۹۱ بار دیگر استقلال خود را به دست آورد.
- سال تاسیس: حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: اقوام کولخیس و کارتیلیها
- پایتخت: تفلیس
- جمعیت: حدود ۳٫۶۳۳ میلیون نفر
- واحد پول: لاری گرجستان
اتیوپی
اتیوپی قدیمی ترین کشور جهان در آفریقاست و حتی بعضی پژوهشگران معتقدند این منطقه یکی از نخستین محلهای زندگی انسان امروزی است. در سرزمین اتیوپی که در شاخ آفریقا قرار دارد، نشانههایی از حضور انسانهای اولیه پیدا شده که قدمتشان به میلیونها سال قبل برمیگردد؛ از جمله فسیل معروف لوسی که حدود ۳٫۲ میلیون سال قدمت دارد. یکی از نخستین پادشاهیهای معروف در اتیوپی باستان، پادشاهی دمت (Dʿmt) بود که حدود ۹۸۰ تا ۴۰۰ سال پیش از میلاد در این سرزمین حکومت میکرد. مردم این تمدن کشاورزی پیشرفتهای داشتند و استفاده از گاوآهن و صنعت آهنگری را رواج دادند. پس از فروپاشی دمت، حدود سال ۱۰۰ میلادی امپراتوری اکسوم شکل گرفت که یکی از قدرتهای بزرگ زمان خود در منطقه دریای سرخ بود و از عربستان تا سودان داشت.
در دورههای بعد، سلسلههای زاگوه بر اتیوپی حکومت کردند. بعد از آن پادشاهان سلیمانی که خود را به حضرت سلیمان و ملکه سبا نسبت میدادند بر اتیوپی حکومت کردند و سنت پادشاهی تا قرن بیستم ادامه پیدا کرد. اتیوپی تنها کشور آفریقایی است که هیچگاه مستعمره رسمی قدرتهای اروپایی نشد و فقط بین سالهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۱ برای مدتی کوتاه به اشغال ایتالیا درآمد. در نهایت، نظام پادشاهی اتیوپی در سال ۱۹۷۴ با برکناری آخرین امپراتور، هیله سلاسی، پایان یافت و حکومت جمهوری شکل گرفت.
- سال تاسیس: ۹۸۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: پادشاهان اکسوم
- پایتخت: آدیس آبابا
- جمعیت: حدود ۱۱۱٫۷ میلیون نفر
- واحد پول: بیر اتیوپی
افغانستان
سرزمین افغانستان به دلیل قرار گرفتن در چهارراه آسیای مرکزی، از روزگار باستان محل تلاقی فرهنگها و تمدنهای گوناگون بوده و تاریخی بسیار کهن دارد. شواهد تاریخی نشان میدهد که حدود سه هزار سال پیش از میلاد، انسانها در بخشهایی از افغانستان امروزی زندگی میکردهاند. حتی برخی پژوهشها حاکی از آن است که تمدن دره سند تا نواحی افغانستان گسترش یافته بود؛ بهگونهای که یکی از کهنترین شهرهای جهان به نام موندیگک در نزدیکی قندهار امروزی کشف شده است. در هزاره اول پیش از میلاد، اقوام آریایی از آسیای میانه به فلات ایران و سرزمین افغانستان مهاجرت کردند و زبانها و فرهنگهای هندوایرانی را در این منطقه رواج دادند. در سده ششم پیش از میلاد، افغانستان بخشی از قلمرو شاهنشاهی هخامنشی بود و در کتیبههای آن دوران از مناطق هرات و بلخ نام برده شده است. اسکندر مقدونی نیز در جریان لشکرکشیهای خود به شرق، از این سرزمین عبور کرد و شهرهایی در آن بنا نهاد.
پس از اسکندر، بخشهایی از افغانستان تحت حکومت دولتهای مختلفی از جمله یونانیان بلخ، کوشانیان، ساسانیان و برخی سلسلههای محلی قرار گرفت. در دوران قرون میانه، مردم این سرزمین اسلام را پذیرفتند و حکومتهای گوناگونی در آن شکل گرفت. در قرن نوزدهم میلادی، افغانستان به یکی از عرصههای رقابت سیاسی میان روسیه و بریتانیا تبدیل شد. هرچند این کشور هرگز مستعمره نشد، اما برای مدتی تحت نفوذ سیاسی بریتانیا قرار داشت. سرانجام در سال ۱۹۱۹ میلادی، افغانستان استقلال کامل خود را به دست آورد. در سال ۱۹۷۳ نظام پادشاهی پایان یافت و جمهوری اعلام شد. بااینحال، متأسفانه در دهههای پایانی قرن بیستم و آغاز قرن بیست ویکم، افغانستان با کودتاها، جنگهای داخلی و مداخلات خارجی گسترده روبهرو بوده است.
- سال تاسیس: حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: اقوام باختری و تمدن درهٔ سند؛ بعداً احمدشاه درانی.
- پایتخت: کابل
- جمعیت: حدود ۳۶٫۴ میلیون نفر
- واحد پول: افغانی
ژاپن
ژاپن یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان است که نظام پادشاهی آن هنوز هم پابرجاست. طبق افسانههای کهن ژاپنی، نخستین امپراتور این کشور با نام جینمو در سال ۶۶۰ پیش از میلاد به قدرت رسید و امپراتوری ژاپن را بنیان گذاشت. به همین دلیل، مردم ژاپن هر سال ۱۱ فوریه را بهعنوان روز ملی تاسیس کشورشان جشن میگیرند. بررسیهای تاریخی نشان میدهد که سرزمین ژاپن دستکم از حدود ۱۳ هزار سال پیش از میلاد محل زندگی انسانها بوده است. قدیمیترین دوره تاریخی این کشور جومون نام دارد؛ مردمان این دوره بیشتر به شکار میپرداختند و سفالهای خاص و منحصربهفردی میساختند. پس از آن، در دوره یایویی، کشاورزی برنج و فلزکاری وارد ژاپن شد و تغییرات مهمی در زندگی و ساختار جامعه به وجود آمد.
در سدههای نخست میلادی، ژاپن از حکومتهای محلی مختلفی تشکیل شده بود، اما از قرن چهارم میلادی، حکومت مرکزی یاماتو شکل گرفت و پایههای امپراتوری ژاپن را بنا کرد. در قرن ششم نیز آیین بودایی از چین و کره وارد این کشور شد و در کنار دین بومی شینتو، تأثیر زیادی بر فرهنگ و باورهای مردم گذاشت. ژاپن در طول تاریخ دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته است، اما نقطه عطف آن اصلاحات میجی در سال ۱۸۶۸ بود؛ زمانی که کشور وارد مسیر نوسازی شد و بهسرعت به یک قدرت صنعتی و نظامی تبدیل گشت. امروزه ژاپن با حفظ سنتها و فرهنگ کهن خود، یکی از پیشرفتهترین کشورهای جهان در زمینه فناوری به شمار میرود و همچنان قدیمیترین نظام پادشاهی موروثی جهان را دارد.
- سال تاسیس: ۶۶۰ پیش از میلاد
- بنیانگذار: امپراتور جیممو (افسانهای)
- پایتخت: توکیو
- جمعیت: حدود ۱۲۳٫۱ میلیون نفر
- واحد پول: ین
سن مارینو
سن مارینو کشوری بسیار کوچک است که در داخل خاک ایتالیا قرار دارد. با وجود وسعت کم، سن مارینو بهعنوان قدیمیترین جمهوری جهان شناخته میشود؛ چون از زمان شکلگیریاش در اوایل قرن چهارم میلادی تا امروز استقلال خود را حفظ کرده است. بر اساس روایتهای تاریخی، بنیانگذار سن مارینو فردی به نام مارینوس بوده است؛ یک سنگتراش مسیحی که در سال ۳۰۱ میلادی برای فرار از آزار و اذیتهای امپراتوری روم به کوه تیتانو پناه برد. او در آنجا یک جامعه کوچک مسیحی تشکیل داد که بهتدریج گسترش پیدا کرد و به شهر سن مارینو تبدیل شد.
این کشور دارای یکی از قدیمیترین قوانین اساسی جهان است که در سال ۱۶۰۰ میلادی نوشته شده و با وجود اصلاحات انجامشده، بخشهایی از آن هنوز معتبر است. سن مارینو در طول قرون وسطی توانست استقلال خود را حفظ کند و به مرور یک نظام جمهوری شکل دهد. حتی ناپلئون بناپارت هنگام حمله به ایتالیا استقلال این جمهوری کوچک را به رسمیت شناخت. همچنین در جریان یکپارچگی ایتالیا در قرن نوزدهم، سنمارینو با امضای توافقهای جداگانه توانست موجودیت خود را حفظ کند. امروزه سنمارینو یکی از کوچکترین و قدیمی ترین کشورهای جهان است که از نظر ثبات سیاسی و اقتصادی در وضعیت مطلوبی قرار دارد.
- سال تاسیس: ۳۰۱ میلادی
- بنیانگذار: مارینوس
- پایتخت: شهر سن مارینو
- جمعیت: حدود ۳۳ هزار نفر
- واحد پول: یورو
ارمنستان
ارمنستان کشوری کوهستانی در منطقه قفقاز است که تاریخ بسیار قدیمی و پرفرازونشیبی دارد. طبق روایتهای کهن ارمنی، بنیانگذار این سرزمین شخصیتی افسانهای به نام هایک بوده است. گفته میشود هایک در سال ۲۴۹۲ پیش از میلاد ارمنستان را پایهگذاری کرد. بر اساس این داستانها، او از نوادگان نوح پیامبر بود و بنا به نوشتههای مورخ ارمنی، موسس خورناتسی، در همان سال بر بابل پیروز شد و قوم ارمنی را در دامنههای کوه آرارات ساکن کرد. هرچند این روایتها بیشتر جنبه افسانهای دارند، اما شواهد باستانشناسی نشان میدهد که از حدود هزاره ششم پیش از میلاد، اقوام مختلفی در فلات ارمنستان زندگی میکردهاند. در قرن نهم پیش از میلاد نیز پادشاهی قدرتمندی به نام اورارتو در این منطقه شکل گرفت که مرکز آن نزدیک دریاچه وان بود. بناها و سنگنوشتههای باقیمانده از این دوره نشاندهنده تمدن پیشرفته آن زمان است.
در سال ۳۰۱ میلادی، ارمنستان بهعنوان نخستین کشور جهان، مسیحیت را به طور رسمی بهعنوان دین خود پذیرفت. این سرزمین در طول تاریخ بارها درگیر جنگ و رقابت میان قدرتهای بزرگ بوده و بین امپراتوریهایی مانند ایران و روم دستبهدست شده است. در دورههای مختلف، ارمنستان بخشی از امپراتوریهای هخامنشی، اشکانی و ساسانی بود و پس از آن نیز تحت سلطه اعراب، سلجوقیان و مغولان قرار گرفت. یکی از تلخترین رویدادهای تاریخ ارمنستان، نسلکشی ارمنیها در سال ۱۹۱۵ میلادی به دست دولت عثمانی است. در قرن بیستم، ارمنستان بهعنوان یکی از جمهوریهای اتحاد جماهیر شوروی شناخته میشد و در نهایت در سال ۱۹۹۱ میلادی توانست استقلال خود را به دست آورد.
- سال تاسیس: ۲۴۹۲ پیش از میلاد
- بنیانگذار: هایک
- پایتخت: ایروان
- جمعیت: حدود ۲٫۶۴۶ میلیون نفر
- واحد پول: درام ارمنستان
عراق
کشور عراق بخش بزرگی از منطقه تاریخی بینالنهرین یا میانرودان را در بر میگیرد؛ منطقهای که آن را زادگاه تمدن بشر میدانند. نخستین تمدنهای شناختهشده بشر، یعنی سومر و اکد، حدود هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد در دشتهای حاصلخیز میان رودهای دجله و فرات شکل گرفتند. به همین دلیل، عراق را میتوان یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان دانست که بیش از پنج هزار سال تمدن دارد. در حدود سال ۲۳۳۴ پیش از میلاد، سارگون اکدی توانست شهرهای مستقل سومری را متحد کند و امپراتوری اکد را بنیان بگذارد که از آن بهعنوان نخستین امپراتوری تاریخ یاد میشود. پس از آن، حکومتهایی مانند سلسله اور سوم بر بخشهای بزرگی از بینالنهرین فرمانروایی کردند. در دورههای بعد، آشوریان در شمال و بابلیان در مرکز و جنوب عراق به قدرت رسیدند. در زمان بابلیان، حمورابی یکی از قدیمیترین مجموعههای قوانین جهان را تدوین کرد و در دوره آشوریان نیز نخستین کتابخانه بزرگ جهان در شهر نینوا شکل گرفت.
در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، عراق به دست کوروش بزرگ به امپراتوری هخامنشی پیوست و پس از آن تحت سلطه اسکندر مقدونی و سپس حکومتهای اشکانی و ساسانی قرار گرفت. با فتح این سرزمین در قرن هفتم میلادی به دست مسلمانان، عراق به یکی از مهمترین مراکز جهان اسلام تبدیل شد. در سدههای بعد، عراق تحت سلطه حکومتهایی مانند مغولان و عثمانیان قرار گرفت تا اینکه پس از جنگ جهانی اول، به قیمومیت بریتانیا درآمد. این کشور سرانجام در سال ۱۹۳۲ استقلال یافت و در سال ۱۹۵۸ نظام پادشاهی آن به جمهوری تغییر کرد. شهر باستانی اور، خرابههای بابل با افسانه باغهای معلق، زیگورات اور و بقایای شهر نینوا تنها بخشی از میراث تاریخی ارزشمند عراق هستند.
- سال تاسیس: ۲۳۳۴ پیش از میلاد
- بنیانگذار: سارگون اکدی
- پایتخت: بغداد
- جمعیت: حدود ۴۵٫۶۹ میلیون نفر
- واحد پول: دینار عراق
مکزیک
کشور مکزیک با اینکه بهعنوان یک کشور مستقل تاریخ خیلی طولانیای ندارد، اما سرزمین آن یکی از قدیمیترین تمدنها در قاره آمریکا محسوب میشود. پیشینه زندگی و تمدن در این منطقه به بیش از ۳ هزار سال پیش برمیگردد و برخی از نخستین جوامع پیشرفته انسانی در محدوده مکزیک امروزی شکل گرفتهاند. بر اساس پژوهشهای تاریخی، قدیمیترین تمدن مهم این سرزمین، تمدن اولمک بوده که حدود ۱۲ قرن پیش از میلاد به وجود آمد. این تمدن نقش مهمی در شکلگیری فرهنگهای بعدی مکزیک داشت.
پس از آن، تمدنهای بزرگی مانند مایا در شبهجزیره یوکاتان به وجود آمدند که در زمینههایی مثل نجوم و معماری بسیار پیشرفته بودند. همچنین تمدن آزتک در دره مکزیک شکل گرفت که شهر بزرگ تنوچیتیتلان را بنا کرد؛ شهری که امروزه مکزیکوسیتی در همان محل قرار دارد. در قرن شانزدهم میلادی، با ورود اسپانیاییها به رهبری هرنان کورتس، امپراتوری آزتک سقوط کرد و مکزیک به مستعمره اسپانیا تبدیل شد. در این دوران، فرهنگ اسپانیایی با فرهنگهای بومی ترکیب شد و هویت فرهنگی امروزی مکزیک شکل گرفت. در نهایت، مکزیک در سال ۱۸۱۰ مبارزات خود برای استقلال را آغاز کرد و در سال ۱۸۲۱ به استقلال رسید.
- سال تاسیس: حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد
- بنیانگذاران: تمدنهای بومی اولمک
- پایتخت: مکزیکوسیتی
- جمعیت: حدود ۱۳۴٫۰۹ میلیون نفر
- واحد پول: پزو مکزیک
سخن پایانی
اگرچه آغاز زندگی انسان به میلیونها سال پیش برمیگردد، اما شکلگیری نخستین تمدنهای بشری به آن اندازه دور نیست. حدود ۷ تا ۱۰ هزار سال پیش، انسانها کمکم شیوه زندگی شکار و گردآوری را کنار گذاشتند و به یکجانشینی روی آوردند. این تغییر مهم باعث شکلگیری روستاها و پس از آن شهرهای اولیه شد. بهتدریج و در دل همین سکونتگاهها، مفهوم کشورها و ملتهای مستقل پدید آمد. برخی کشورها مانند ایران، مصر، چین و هند از نظر تمدنی پیشینهای چند هزار ساله دارند. در مقابل، کشورهایی مانند ژاپن و سن مارینو به دلیل تداوم ساختار سیاسی و حکومتی خود، جایگاه ویژهای در تاریخ پیدا کردهاند. در این مقاله، به بررسی تعدادی از قدیمی ترین کشورهای جهان پرداختهایم؛ کشورهایی که به شکلی توانستهاند پیوستگی تاریخی خود را حفظ کنند. این سرزمینها نقش مهمی در شکلگیری و پیشرفت تمدن بشری داشتهاند و میراث فرهنگی ارزشمندی را برای نسلهای بعد به جا گذاشتهاند.
سوالات متداول
۱- قدیمی ترین کشور جهان در گینس کدام است؟
طبق رکوردهای رسمی گینس، جمهوری سن مارینو قدیمیترین کشور جهان از نظر تداوم حکومت به شمار میآید. این کشور در سال ۳۰۱ میلادی تاسیس شده و تا امروز بهعنوان قدیمیترین جمهوری فعال دنیا شناخته میشود.
۲- قدمت کشور ایران چند سال است؟
نخستین امپراتوری ایران، یعنی هخامنشیان، حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت. به همین دلیل، اگر ایران را از نظر شکلگیری یک دولت متمرکز بررسی کنیم، پیشینهای دستکم ۲۵۰۰ساله دارد. بااینحال، از نظر تمدن، تاریخ ایران به هزاران سال پیش برمیگردد.
۳- آیا ایران قدیمی ترین کشور جهان است؟
بله؛ از یک دیدگاه میتوان ایران را یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان دانست و حتی بعضی منابع آن را در جایگاه نخست قرار میدهند. بر اساس برخی بررسیها، ایران هم از نظر شکلگیری نخستین حکومتها و هم از نظر تداوم تاریخی، سابقهای بسیار طولانی دارد. البته در میان مورخان اتفاق نظر وجود ندارد و بعضی از آنها مصر را قدیمی ترین کشور جهان میدانند؛ بنابراین بهطورکلی نمیتوان با قطعیت گفت که کدام کشور قدیمی ترین کشور جهان است، اما تردیدی نیست که ایران یکی از کهنترین تمدنهای تاریخ بشر به شمار میرود.
۴- قدیمی ترین امپراتوری های جهان کدام است؟
از قدیمیترین امپراتوریهای شناختهشده در تاریخ میتوان به امپراتوری سومر در سرزمین میانرودان، امپراتوری مصر باستان و امپراتوری اکد اشاره کرد. پس از آن، امپراتوری آشور برای مدتی قدرت زیادی داشت. در فلات ایران نیز ابتدا امپراتوری ماد در قرن هفتم پیش از میلاد شکل گرفت و بعد از آن امپراتوری هخامنشی در سال ۵۵۰ پیش از میلاد به دست کوروش بزرگ بنیان گذاشته شد که از مهمترین و کهنترین امپراتوریهای شرق به شمار میآید.
۵- قدیمی ترین تمدن های جهان کدام است؟
تمدنهای سومر در بینالنهرین، مصر باستان در کنار رود نیل، تمدن دره سند در جنوب آسیا، تمدن چین در حوضه رود زرد، تمدن ایلام در ایران، تمدن مینوسی در جزیره کرت یونان و تمدن اولمک در مکزیک، از نخستین تمدنهای جهان هستند.
