جاهای دیدنی صومعه سرا: معرفی جاذبهها، بازارها و جشنوارهها
تاریخ بروزرسانی: ۲۶ تیر ۱۴۰۵
اغلب افراد جاهای دیدنی صومعه سرا را با تالابها و طبیعتش میشناسند، اما جاذبه های این شهرستان تنوع بیشتری دارند. در صومعهسرا میتوانید از تماشای حیات وحش در سکوت تالابها و کاوش در دل اماکن تاریخی هزار ساله، تا همگام شدن با تکاپوی بومیان در بازارهای هفتگی و همراهی در جشنهای پرنشاط برداشت محصول را یکجا تجربه کنید. در این مقاله، تصویر روشنی از جاذبه های گردشگری صومعه سرا پیش روی شما میگذاریم تا بتوانید متناسب با زمان و سلیقهتان، بهترین مسیرها را برای سفر خود انتخاب کنید.
البته اگر میخواهید دید جامعتری به کل استان گیلان داشته باشید، بد نیست به لیست جاهای دیدنی گیلان نیز نگاهی بیندازید تا بتوانید متناسب با زمان و سلیقهتان، بهترین مسیرها را برای سفر خود انتخاب کنید.
۱. منطقه تنیان و جاهای دیدنی آن
تنیان تعدادی از متفاوتترین جاهای دیدنی صومعه سرا را در محدودهای کوهستانی و جنگلی کنار هم قرار داده است. این منطقه در فاصله ۲۰ کیلومتری شهر قرار گرفته و برخلاف بافت مسطح و تالابی شمال صومعهسرا، مجموعهای از چشمهها، رودخانهها و روستاهای مرتفع را در خود جای داده است. گشتوگذار در تنیان، فرصتی است تا بازدید از چند جاذبه را در یک برنامه سریع تجربه کنید.
تالاب تنیان
تالاب تنیان در محدودهای کوهستانی و جنگلی قرار دارد و از نظر موقعیت با تالابهای باز و جلگهای شمال صومعهسرا متفاوت است. اگر برای گردش به تنیان میروید، میتوانید بازدید از این تالاب را با غار خونابکش، دشت پلنگان و پارک جنگلی سیاهکوه را به علت نزدیکی به این تالاب، در ادامه برنامهتان قرار دهید.
غار خونابکش
غار خونابکش کمی بالاتر از روستای تنیان و در مسیر دیگر دیدنیهای این منطقه قرار دارد. دهانه غار کوچک است و فضای داخلی آن برای بازدید عمومی آمادهسازی نشده؛ بنابراین بهتر است در یک گردش معمولی به دیدن دهانه و محوطه اطراف آن اکتفا کنید. ورود به بخشهای داخلی فقط با تجهیزات مناسب و همراهی فردی آشنا به غارنوردی منطقی است. پس از بازدید نیز میتوانید مسیر را به سمت دشت پلنگان ادامه دهید که در ارتفاعات بالاتر از غار قرار گرفته است.
دشت پلنگان
دشت پلنگان در محدوده تنیان و در ارتفاعات بالاتر از غار خونابکش قرار دارد. حضور درختان بلندقامت صنوبر و توسکا، بافت گیاهی اصلی دشت پلنگان را شکل میدهد. با عبور از این دشت سرسبز میتوانید تفاوت گونههای گیاهی این بخش از صومعهسرا را با مناطق جلگهای احساس کنید.
پارک جنگلی سیاهکوه
پارک جنگلی سیاهکوه در نزدیکی روستایی به همین نام قرار دارد و بهدلیل قرارگیری در ارتفاعات، هوای آن بهشکل محسوسی از مناطق پست و جلگهای خنکتر است؛ به همین دلیل، قدمزدن و برپایی پیکنیک در عصرهای تابستان از فعالیتهای رایج در این محدوده بهشمار میرود. اگر در روزهای گرم تابستان به تنیان میروید، عصر زمان مناسبتری برای پیادهروی، استراحت و پیکنیک در سیاهکوه است؛ اما اگر قصد کمپ شبانه در سیاهکوه را دارید، بهدلیل بافت کوهستانی و جنگلی، حتما با همراهی یک راهنمای محلی اقدام کنید.
بقعه سید علیاصغر و علی اکبر
در میان جاذبههای تنیان، بقعه سید علیاصغر و علی اکبر یکی از مکانهای مذهبی منطقه است. این زیارتگاه در محدوده گردهکوه قرار دارد و میان محلیها گاهی با نام بقعه گردهکوه یا سید علیاکبر نیز شناخته میشود. حضور در محوطه زیارتگاه، فرصت حضور در میان اهالی محلی روستاهای این منطقه و شناخت باورهای بومی آنها را برای شما فراهم میکند.
۲. تالاب سیاهدرویشان
تالاب سیاهدرویشان یکی مناسبترین جاهای دیدنی صومعه سرا برای تماشای پرندگان مهاجر و نیلوفرهای آبی است. آب تالاب سیاهدرویشان از جریان رودهایی مانند پسیخان و ماسولهرودخان تامین میشود. این تالاب که در محدوده روستای سیاهدرویشان شکل گرفته که با نیزارهای بلند و حضور پرندگان بومی و مهاجری مانند فیلوش، گیلار، خوتکا و لکلک در زمستان شناخته میشود. در تابستان نیز، سطح آب با برگها و گلهای نیلوفر آبی پوشیده میشود. اواخر مرداد ماه، فصل گلدهی نیلوفرها و زمان برداشت دانه آنهاست که در میان محلیها به «پسته آبی» شهرت دارد. اگر به تماشای این گلها علاقهمند هستید، تالاب انزلی هم مقصد بسیار مناسبی است و میتوانید در مقاله همه چیز درباره تالاب انزلی و نیلوفرهای تالاب آن، اطلاعات بیشتری در این باره کسب کنید.
بازدید تالاب سیاهدرویشان و قایقسواری در فصلهایی که سطح آب مناسب است، موقعیت مناسبی برای خلق خاطرات زیبا از سفر به صومعهسراست؛ البته حتما از قبل شرایط آبوهوایی و میزان پرآبی این تالاب را بررسی کنید، چون کاهش سطح آب میتواند مسیرهای تردد قایق را تغییر دهد.
۳. تالاب گل لاله
تالاب گل لاله یا تالاب گل در ۵ کیلومتری صوفیانده قرار دارد که با نیلوفرهای آبی و دیگر گیاهان شناورش شناخته میشود. حرکت با قایق از میان مسیرهایی که نیلوفرها روییدهاند و عکاسی از گلهای تالابی در سکوت محیط، فعالیتی است که گردشگران را به این بخش میکشاند. البته قایقسواری در این محدوده، نیازمند اطلاع و اطمینان از میزان آب و شرایط محلی است. اگر از صوفیانده به سمت سیاهدرویشان میروید، میتوانید بازدید از این تالاب را در برنامهی خود قرار دهید.
۴. روستا و تالاب هندخال
هندخاله در بخش تولم و شمال شرقی صومعهسرا قرار دارد. در مسیر بازدید از این روستا از شالیزارها و زمینهای روستایی در کنار آبراهها و زیستگاههای تالابی عبور خواهید کرد که تصویری از طبیعت و زندگی کشاورزی منطقه پیش روی شما میگذارد.
تالاب هندخاله نیز در مجاورت روستا قرار دارد و به پهنه تالاب انزلی متصل است. پاییز و زمستان، با ورود پرندگان مهاجر، زمان مناسبتری برای دیدن پرندگان مهاجر و عکاسی در حاشیه تالاب است. براساس روایتهای محلی، آبراههای هندخاله در گذشته مسیر پرتردد قایقها برای رسیدن به بندر انزلی بودهاند.
به دلیل فاصله کوتاه این روستا از بندر انزلی، میتوانید رفتن به سمت بندر انزلی را هم در برنامه خود بگنجانید؛ البته پیش از آن نگاهی به مقاله جاهای دیدنی بندر انزلی بیندازید.
۵. روستا و تالاب نرگستان
نرگستان در میان جاهای دیدنی صومعه سرا، ترکیبی از طبیعت تالابی و روایتهای تاریخی محلی را پیش روی شما میگذارد. این روستا در بخش تولم و دهستان هندخاله شهرستان صومعهسرا است. براساس روایتهای محلی، بازار نرگستان در گذشته محل دادوستد بوده و قایقهایی از مسیر رودخانه به آن رفتوآمد میکردند. علاوه بر این تاریخچه نرگستان با شکلگیری اولیه نهضت جنگل در حوالی سال ۱۹۱۵ میلادی در این روستا گره خورده است.
تالاب نرگستان در کنار این روستا و در بخش جنوب شرقی تالاب انزلی قرار دارد. این تالاب با نیزارها و پوشش گیاهی متراکم، میزبان پرندگان و آبزیان متنوعی است که فضای جذابی برای عکاسی در دل طبیعت فراهم میکند.
۶. روستای کسما
کسما از جاهای دیدنی صومعه سرا برای کسانی است که ببه جاذبههای تاریخی علاقمندند. روستای کسما در کنار طبیعت سرسبز، شالیزارها و جریان زندگی روزمره محلیای که دارد، جاذبههای دیگری نیز مانند بقایای تاریخی و بازار هفتگی پررونق (چهارشنبهبازار) در خود جای داده است. این روستا در دوران فعالیت میرزا کوچک خان، مقر اصلی و مرکز تشکیلات نظامی، اداری و فرهنگی نهضت جنگل بود.
حمام تاریخی کسما
شاخصترین ویژگی ظاهری حمام تاریخی کسما، ساختار سقف آن با ۹ گنبد خشتی و آجری است. روی این گنبدها روزنههایی تعبیه شده که در گذشته علاوه بر تهویه هوای دمکرده حمام، نور طبیعی خورشید را به فضاهای داخلی مانند سربینه، میاندر، خزینه و گرمخانه هدایت میکردند. این بنای متعلق به دوره قاجار، در سال ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. حمام کسما که با مصالح بومی ساخته شده، پس از سالها فرسودگی، مراحل مرمت را پشت سر گذاشته و معماری سنتی فضاهای عمومی گیلان را بهخوبی نشان میدهد.
دفتر نشریه جنگل
در دوران میرزا کوچک خان، نشریه «جنگل» با امکانات بسیار محدود و با چاپ سنگی، به عنوان صدای نهضت جنگل در روستای کسما متولد شد؛ اکنون ساختمان این نشریه، بنای تاریخی ارزشمند این روستا به شمار میرود که به ثبت میراث فرهنگی رسیده است.
این ساختمان در سالهای اخیر فرسوده شده و پیش از بازدید، باید انتظار دیدن یک ساختمان نیازمند مرمت را داشته باشید، نه یک موزه تجهیزشده؛ با این حال، ایستادن در مکانی که روزگاری رسانهی یک خیزش تاریخی بوده، تجربهای تاملبرانگیز است.
۷. روستای صوفیانده
صوفیانده، واقع در بخش تولم، پایتخت توتفرنگی صومعهسرا است. اقتصاد این روستا با کشاورزی گره خورده و حدود ۷۰ درصد از باغهای توتفرنگی کل شهرستان صومعهسرا در این محدوده قرار دارند.
اگر در اردیبهشت یا خرداد به این محدوده بروید، امکان دیدن باغها و خرید مستقیم محصول از کشاورزان را خواهید داشت. جشنواره توتفرنگی نیز در برخی سالها همزمان با برداشت محصول برگزار میشود.
صوفیانده در مسیر دسترسی به تالابهای جنوبی منطقه قرار دارد؛ بنابراین میتوانید گردش در روستا را با بازدید از تالاب گل لاله یا محدوده سلکه همراه کنید.
۸. شهر تاریخی گسکر (محوطه هفت دغنان)
در محوطه جنگلی هفتدغنان، نزدیک روستای بهمبر در دهستان ضیابر، بقایای شهر تاریخی گسکر قرار دارد که قدمت آن را حدود ۱۲۰۰ سال تخمین میزنند. این محوطه که روزگاری مرکز پررونق حکومت محلی گسکرات بوده، امروزه با درختان و خزه پوشیده شده است. در یافتههای باستانشناسی، بقایای واضحی از خانهها، مغازه آهنگری، بازار، حمام، پل خشتی و گورستانهای دوره اسلامی در این گستره جنگلی کشف شده و به ثبت آثار ملی رسیده است. گردش در این محوطه و بازدید از این بقایای تاریخی، تجربهای از رویارویی طبیعت و یک تمدن فراموششده را منتقل میکند.
در بخشی از همین محدوده و نزدیک رودخانه واویلا، آرامگاهی به نام «خوریسو» (یا سیده خروسه) قرار دارد. درباره هویت او افسانهها و روایتهای متفاوتی وجود دارد؛ گفته میشود خوریسو همسر یا دلداده پیر شرفشاه بوده است، هرچند در روایت دیگری او را خواهر امیره ساسان، یکی از حاکمان تاریخی گسکر، معرفی کردهاند.
۹. مناره بازار گسکر
مناره گسکر با معماری آجری، یادگاری از دوره سلجوقی است که در حاشیه جاده تاریخی شاهعباسی قرار دارد. این مناره با نمای آجری و پلکان مارپیچ در درون آن که تا بام امتداد یافته، جزو آثار ملی محسوب میشود. در گذشته ارتفاعی حدود ۳۰ تا ۳۳ متر داشته است، اما بر اثر عوامل جوی و زلزله، بخش زیادی از ارتفاع خود را از دست داد.
هنوز کارکرد مناره بازار گسکر مشخص نیست اما برخی منابع آن را بخشی از یک بنای مذهبی و برخی نشانهای در مسیر رفتوآمد قدیمی منطقه میدانند.
۱۰. منطقه حفاظتشده سیاهکشیم
سیاهکشیم با وسعتی بیش از ۴ هزار هکتار، یک «منطقه حفاظتشده» در جنوب غربی تالاب انزلی است که از سال ۱۳۶۱ تحت مراقبتهای ویژه محیطزیستی قرار دارد. این منطقه تنوع زیستی بالایی با بیش از ۱۰۰ گونه و زیرگونه از گیاهان آوندی از جمله نی و آزولا دارد.
مهمترین ویژگی سیاهکشیم، امنیت بالای آن برای زادوولد پرندگان است؛ برای نمونه، پرستوهای دریایی لانههای خود را بهصورت شناور روی گیاهان آبزی این منطقه میسازند. به دلیل حفاظتشدهبودن سیاهکشیم، پیش از ورود باید درباره مسیرهای قابلبازدید و فعالیتهای مجاز از محیطبانی منطقه پرسوجو کنید و از نزدیکشدن به محل زادوولد پرندگان بپرهیزید.
۱۱. پناهگاه حیاتوحش سلکه
سلکه تالابی دائمی با آب شیرین و بخشی از مجموعه تالاب انزلی است که حدود ۳۶۶ هکتار وسعت دارد. این پناهگاه در شمال هندخاله و مجاورت شالیزارهای هندخاله و صوفیانده قرار گرفته و آب آن از رودخانههای اطراف و نوسانات سطح آب خزر تامین میشود. این منطقه که از سال ۱۳۵۴ تحت حفاظت قرار دارد، آمیزهای از پهنههای آبی عمیق و مرغزارها و چمنزارهای تالابی است. اگر علاقمند به بازدید از حیات وحش در این منطقه هستید، زمستان فرصت مناسبتری برای دیدن قوها، غازها، مرغابیها، فلامینگوها و پرندگان شکاری است.
۱۲. رودخانه پلنگور در روستای سهسار
رودخانه خروشان پلنگور از ارتفاعات تالش و جنوب دهستان آلیان سرچشمه میگیرد و با عبور از غرب روستای سهسار، شالیزارها و زمینهای کشاورزی را سیراب میکند. روستای سهسار که در فاصله ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی صومعهسرا قرار دارد.
حاشیه این رودخانه با پوشش درختی و جنگلی، فضای بسیار مناسبی برای یک طبیعتگردی روزانه و فرار از گرمای تابستان فراهم کرده است. صدای جریان آب در کنار سایه درختان، این مکان را برای پیکنیک و پیادهروی در بهار و تابستان محبوب کرده است
اگر قصد استراحت در حاشیه رود را دارید، حتما کفش مناسب پیمایش جنگلی، لباس اضافه و آب آشامیدنی همراه داشته باشید. همچنین بهدلیل احتمال تغییر ناگهانی شدت جریان آب، از شنا کردن در بخشهای عمیق و ناشناخته رودخانه پرهیز کنید.
۱۳. پل خشتی گوراب تولم
در شمال غربی روستای گوراب تولم، پل خشتی گوراب روی شاخهای از رودخانه گازروبار کشیده شده است. این پل یکی دیگر از آثار تاریخی صومعهسراست که به ثبت ملی رسیده است. قدمت این بنا به دوره قاجار بازمیگردد، در گذشته مسیر ارتباطی مهمی برای روستاهای اطراف بوده است. کف گذرگاه پل روزگاری سنگفرش بوده که امروز بر اثر عبور و مرور طولانیمدت، بخش زیادی از آن ساییده و از بین رفته است.
اهالی منطقه براساس یک باور محلی مبنی بر استفاده از سفیده تخممرغ در ملات ساروج بنا، به آن «مرغانه پورد» به معنی پل تخممرغی میگویند.
۱۴. پل گازروبار
پل تاریخی گازروبار یکی دیگر از سازههای ارتباطی قدیمی صومعهسراست که روی جریانهای آبی منطقه ساخته شده است. این پل در مسیر جاده صومعهسرا به بازارجمعه و در فاصله حدود ۶ کیلومتری از مرکز شهر قرار دارد. گازروبار نیز مانند پل گوراب تولم، ارزش تاریخی بالایی دارد و در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲ برای حفظ پایداری طاقها و پایههایش، مورد مرمت قرار گرفته است.
بازارهای محلی صومعه سرای گیلان
اگر در میان جاهای تفریحی صومعه سرا بهدنبال تجربهای نزدیکتر به زندگی روزمره مردم هستید، بازارهای هفتگی انتخاب متفاوتی هستند؛ بهویژه برای کسانی که علاقه دارند از دسترنج کشاورزان و زنان روستایی خرید کنند. در این بازارها بوی سیر تازه، سبزیهای محلی، ماهی صید روز، رب، ترشی، نیشکر، دوشاب و صنایعدستی چوبی و حصیری به هم میآمیزد.
اگر قصد گشتوگذار در این بازارها را دارید، بهتر است پیش از آن از زمان برپای آنها مطلع شوید:
- یکشنبهبازار صومعهسرا: این بازار، مهمترین و پررونقترین بازار هفتگی صومعهسرا است که محصولات متنوعی از لوازم خانگی، لباس تا مواد غذایی و سبزیجات در آن یافت میشود.
- چهارشنبهبازار کسما: بازاری قدمتداری است که از گذشتههای دور در این روستای دایر بوده است. مواد غذایی، پوشاک، وسایل خانه و ابزار کشاورزی در آن عرضه میشود و میتوان گشتوگذار در این بازار را با دیگر دیدنیهای روستای کسما همراه کرد.
- پنجشنبهبازار طاهرگوراب: این بازار بیشتر یک بازار محلی کوچک و رو به رشد است؛ فرصتی عالی برای خرید محصولات تازه کشاورزی در روزهای پایانی هفته.
- دوشنبه بازار ضیابر: یکی از بازارهای هفتگی باسابقه صومعهسرا که محلی برای خریدوفروش روزمره مردم و محصولات روستاهای اطراف ضیابر است.
- پنجشنبهبازار شهر تولم: این بازار در گذشته جمعهها برگزار میشد و بعد به پنجشنبه انتقال یافت؛ به همین دلیل هنوز گاهی «جمعهبازار» نامیده میشود. از بازارهای پررونقتر منطقه است و برای خرید برنج، سبزی، مرغ، تخممرغ، ماهی و محصولات محلی و دیدن فضای بازارهای روباز گیلان گزینه مناسبی است.
جشنوارهها و آیینهای محلی صومعه سرا
برگزاری جشنوارههای مرتبط با محصولات کشاورزی، خوراکهای محلی و آیینهای سنتی، بخشی از فعالیتهای فرهنگی صومعهسراست. بسته به برنامه هر دوره، موسیقی محلی، نمایشهای آیینی، لافندبازی، کشتی گیلهمردی و عرضه محصولات روستایی نیز در این رویدادها دیده میشود. زمان و استمرار برگزاری جشنوارهها ثابت نیست؛ بنابراین پیش از سفر باید برنامه همان سال را بررسی کنید.
- جشن خرمن: آیینی برای شکرگزاری در پایان برداشت برنج است که در دورههایی در روستای واقعهدشت و دیگر نقاط صومعهسرا برگزار شده است.
- جشنواره حلوای ضیابری: در روزهای نزدیک نوروز در ضیابر برگزار میشود و به معرفی سنت تهیه حلوایی میپردازد که قدمت آن در منابع حدود ۵۰۰ سال ذکر شده است.
- جشن برداشت توتفرنگی: همزمان با فصل برداشت، معمولا در اردیبهشت یا خرداد، در روستای صوفیانده برگزار شده است.
- جشنواره نیشکر: در روستای کلسر برگزار شده و نیشکرپزی نمادین، عرضه محصولات محلی و برنامههای آیینی از بخشهای آن بودهاند.
- جشنواره رشتهخشکار: در طاهرگوراب و معمولا پیش از ماه رمضان برگزار میشود و با پخت و عرضه این شیرینی سنتی همراه است.
- جشنواره غذاها و آیینهای بومی: رویدادهایی با محور غذا، سوغات و بازیهای محلیاند که نمونههایی از آنها در پارک ابریشم برگزار شده است.
- جشنواره لالههای تالابی: همزمان با فصل گلدهی لالهها، در دورههایی در سلکه و هندخاله برگزار شده است.
- جشنواره جوکول: رویدادی مرتبط با آیین برداشت برنج نارس است که نمونهای از آن در شهر تولم برگزار شده است.
سوالات متداول
۱.صومعهسرا کجاست و چه فاصلهای با رشت دارد؟
صومعهسرا در غرب استان گیلان و حدود ۲۵ کیلومتری رشت قرار دارد؛ بنابراین در سفر به گیلان میتوانید با یک برنامهریزی خوب، همزمان با بازدید از جاهای دیدنی رشت، مسیر کوتاهی را طی کنید و از جاذبههای بکر و متفاوت صومعهسرا نیز بازدید کنید.
۲. معروفترین جاهای دیدنی صومعه سرا کداماند؟
تالاب سیاهدرویشان، سلکه، تنیان، شهر تاریخی گسکر، مناره بازار گسکر و روستای کسما از دیدنیهای شناختهشده منطقهاند.
۳. برای بازدید از پرندگان در صومعهسرا کجا برویم؟
پناهگاه سلکه، سیاهکشیم و تالاب سیاهدرویشان از مهمترین گزینهها هستند و معمولا زمستان شرایط بهتری دارد.
۴. جاهای تاریخی صومعهسرا کداماند؟
شهر تاریخی گسکر در هفتدغنان، مناره بازار گسکر، حمام کسما و پلهای گوراب تولم و گازروبار از آثار تاریخی مهم شهرستاناند.
۵. مناسبترین جاهای دیدنی صومعهسرا در شب کداماند؟
بیشتر جاذبههای صومعهسرا برای بازدید در روز مناسب هستند. برای برنامه شبانه بهتر است سراغ محدوده شهری بروید و زمان فعالیت بازارها یا رویدادهای محلی را از قبل بررسی کنید.
جمعبندی
در این مقاله، جاهای دیدنی صومعه سرا را از نظر موقعیت، نوع جاذبه و زمان مناسب بازدید بررسی کردیم. صومعهسرا را بهتر است با حوصله دید؛ درست مثل غذایی که آرام مزهمزه میکنید تا طعمش را کامل بفهمید، این سفر هم زمانی لذتبخشتر میشود که برای تالابها، روستاها و طبیعت اطراف وقت بگذارید.
برای برنامهریزی سفرهای پیشرو، گاهی انتخاب مقصد متناسب با آبوهوای فعلی دشوار است. در این شرایط، مطالعه مقاله بهترین جاهای دیدنی شمال در هر فصل به شما کمک میکند تا مقاصد مناسبتری را بر اساس زمان سفرتان پیدا کنید.
البته اگر همچنان به صومعهسرا سفر میکنید، پیشنهاد ما این است که پیش از حرکت، وضعیت مسیرها، آب تالابها و زمان برگزاری بازارها و جشنوارهها را بررسی کنید تا با برنامهای هماهنگ با شرایط مقصد راه بیفتید.
