همه چیز درباره تالاب انزلی و زمان بازدید از گل های نیلوفر تالاب

تاریخ انتشار: ۱۰ دی ۱۴۰۴

به نظر شما یک تالاب چطور می‌تواند هم پناهگاه صدها گونه پرنده مهاجر و گل های لاله مردابی باشد و هم با چالش‌های آلودگی و رسوب‌گذاری دست و پنجه نرم کند؟ تالاب انزلی یا أنزٚلی سٚل (به زبان گیلکی)، یکی از ارزشمندترین تالاب در ایران، نه تنها مقصدی برای طبیعت‌گردی است، بلکه نمادی از تعادل شکننده میان طبیعت و فعالیت‌های انسانی به شمار می‌رود. در این مقاله، به بررسی موقعیت دقیق، تاریخچه، ویژگی‌های کلیدی، مسیر دسترسی، آب و هوا، امکانات تفریحی، اقامتگاه‌ها و جاذبه‌های نزدیک این تالاب می‌پردازیم.

تالاب انزلی کجاست؟

تالاب انزلی یکی از جاهای دیدنی بندر انزلی است که رودخانه‌های متعددی به آن می‌ریزند و اکوسیستمی منحصربه‌فرد دارد. تالاب انزلی نه تنها زیستگاه مهمی برای پرندگان و ماهی‌ها و گل مرداب است، بلکه از نظر اقتصاد محلی نیز اهمیت زیادی دارد.

اما کاهش عمق از ۸ متر در پیش از انقلاب به ۱.۵-۲ متر در دهه‌های اخیر، چالش‌هایی مانند هجوم سنبل آبی را به همراه داشته که تردد قایق‌ها را مختل می‌کند. با این حال، تلاش‌های حفاظتی مانند جمع‌آوری دستی سنبل آبی و طرح میان‌مدت ۲۰۲۰-۲۰۳۰، نویدبخش آینده‌ای پایدار برای این تالاب است. تالاب انزلی با پوشش گیاهی غنی، همچنان یکی از زیباترین مناظر شمال ایران را ارائه می‌دهد.

• آدرس تالاب انزلی: جنوب غربی بندر انزلی، در محدوده شهرستان‌های انزلی، خمام، صومعه‌سرا و رشت
• ارتفاع تالاب انزلی از سطح دریا: حدود ۲۰- متر (نزدیک به سطح دریای خزر)
• وسعت تالاب انزلی: حدود ۲۰ هزار هکتار (متغیر از ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر مربع بسته به فصل و بارندگی)

اکوسیستم تالاب بندر انزلی

تالاب منطقه آزاد انزلی بزرگ‌ترین تالاب آب شیرین ایران، در جنوب غربی سواحل دریای خزر واقع شده و بندر انزلی را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می‌کند. این تالاب با سه بخش اصلی (شرقی، مرکزی و غربی) و سه جزیره (بزرگ، میان‌پشته و کوچک)، اکوسیستمی ساحلی-دریایی دارد.

حوضه آبریز تالاب منطقه آزاد انزلی بیش از ۳۷۴ هزار هکتار است و ۱۱ رود اصلی مانند سوسر روگا و چپ‌خاله به آن می‌ریزند. شوری آب در بخش‌های رودخانه‌ای شیرین و نزدیک دریا لب‌شور است، که تنوع زیستی را افزایش می‌دهد.

چگونه به تالاب انزلی برویم؟

رسیدن به تالاب بندر انزلی از طریق جاده‌های اصلی استان گیلان آسان است و فاصله آن از مرکز شهر بندر انزلی حدود ۳۷ کیلومتر (۴۴ دقیقه رانندگی) است. این مسیر از بزرگراه رشت-انزلی عبور می‌کند و با وسایل نقلیه عمومی مانند اتوبوس از ترمینال رشت یا قطار به ایستگاه انزلی، قابل دسترسی است. پس از رسیدن به بندر انزلی، قایق‌سواری از اسکله‌های محلی مانند تعاونی نیزار، بهترین راه برای ورود به تالاب انزلی است که هزینه‌ای حدود ۱۰۰-۲۰۰ هزار تومان برای هر نفر دارد.

• از مرکز شهر بندر انزلی، به سمت جنوب غربی حرکت کنید و وارد بلوار پاسداران شوید.
• از تقاطع پاسداران به سمت جاده آبکنار بپیچید و به سمت روستای کپورچال بروید.
• به اسکله تعاونی نیزار (خیابان تکاوران، پل هوایی، روبروی پمپ بنزین فلاح) برسید و قایق کرایه کنید.
• با قایق به بخش مرکزی تالاب وارد شوید و گشت‌و‌گذار ۱-۲ ساعته را آغاز کنید.

بهترین زمان بازدید از تالاب انزلی چه فصلی است؟

آب و هوای تالاب انزلی معتدل خزری است با تابستان‌های گرم و شرجی (دما ۲۵-۳۰ درجه) و زمستان‌های ملایم (۵-۱۰ درجه) که بارندگی سالانه حدود ۱۵۰۰ میلی‌متر دارد. رطوبت بالا (۸۰-۹۰%) در بهار و پاییز، مه صبحگاهی ایجاد می‌کند که منظره‌ای آرام به تالاب می‌بخشد، اما در تابستان، گرما ممکن است آزاردهنده باشد. تالاب در فصل‌های پربارش، سطح آب بالاتری دارد.

بهترین زمان سفر به تالاب انزلی، بهار (فروردین-خرداد) و پاییز (مهر-آبان) است که هوا خنک‌تر (۱۵-۲۰ درجه) و بارش باران پراکنده است، مناسب برای پرنده‌نگری و پیاده‌روی. در زمستان، با وجود باران‌های مداوم، فرصت تماشای پرندگان مهاجر بیشتر است، اما جاده‌ها لغزنده می‌شوند.

تالاب انزلی چه جانوران و گیاهانی دارد؟

تالاب انزلی به دلیل پوشش گیاهی شناور و حاشیه‌ای، یکی از کامل‌ترین زیستگاه‌های آبزیان خزر به شمار می‌رود و محل تخم‌ریزی ماهی سفید است. با وجود چالش‌هایی مانند آلودگی فاضلاب شهری و صنعتی از رودخانه‌های زرجوب و گوهررود، این تالاب همچنان پناهگاهی برای ۵۰ گونه ماهی، از جمله گونه‌های خاویاری، محسوب می‌شود.

گیاهان تالاب انزلی چه هستند؟

پوشش گیاهی تالاب انزلی شامل بیش از ۳۷۰ گونه گیاه آوندی در حوضه آبریز است که به چهار لایه اصلی تقسیم می‌شود: حاشیه‌ای، شناور، غوطه‌ور و اراضی. این گیاهان علاوه بر اینکه منظره‌ای منحصربه‌فرد در تالاب، ایجاد می‌کنند، زیستگاهی امن برای جانوران ایجاد کرده‌اند و در کنترل رسوب و تصفیه آب نقش مهمی دارند.

در سال ۲۰۲۳، مطالعات نشان داد که فراوانی فیتوپلانکتون به ۷.۸ میلیون سلول در لیتر رسیده که کاهش چشمگیری نسبت به دهه‌های قبل دارد و بر تنوع زیستی تأثیر تالاب گذاشته است. گیاهان شناوری مانند نلومبو در تالاب بندر انزلی یافت می‌شود، به همین دلیل این تالاب یکی از بهترین مناطق برای گیاهان آبزی در ایران محسوب می‌شود.

• گیاهان حاشیه‌ای: نی معمولی، اسپارگانیوم، لوئی، سیرپوس، پلی‌گنوم، پونه آبی، بارهنگ آبی، بوتوموس، نلومبو (نیلوفر آبی)، دم اسب، لاله تالابی؛ این گیاهان حدود دو سوم تالاب را پوشش می‌دهند و برای تخم‌ریزی پرندگان مفید هستند.
• گیاهان شناور: هیدروکاریس، عدسک سرنیزه‌ای، تراپا، مریم آبی، علف هفت بند، پوتاموژتون شناور؛ این لایه سطح آب را می‌پوشاند و اکسیژن‌رسانی می‌کند.
• گیاهان غوطه‌ور: میرپوفیلوم، سراتوفیلوم دمرسوم، پوتاموژتون پکتیناتوس، هیدریلا ورتیسیلاتا؛ این گیاهان زیر آب رشد کرده و زنجیره غذایی را حمایت می‌کنند.

جانوران تالاب انزلی چه هستند؟

تالاب شهر انزلی شامل بیش از ۱۰۰ گونه پرنده مهاجر و بومی مانند حواصیل، اردک‌ها و کشیم‌ها است. پوشش جانوری تالاب، بیش از ۲۴۳ گونه پرنده (۷۰% مهاجر)، ۵۰ گونه ماهی و پستانداران متنوع را شامل می‌شود که اکوسیستم منطقه را پویا نگه می‌دارد. این تنوع، تالاب را به مکانی کلیدی برای مهاجرت پرندگان و صید ماهی تبدیل کرده، اما آلودگی و شکار غیرقانونی، عامل تهدیدکننده مهمی برای این تالاب است. در سال ۱۴۰۳، جمعیت پرندگان زمستانی حدود ۱۴۰,۰۰۰ فرد از ۲۵۴ گونه گزارش شده که نشان‌دهنده بهبود نسبی با پروژه‌های حفاظتی است. حمایت از گونه‌های حساسی مانند پلیکا دالماتی، نیاز به نظارت مداوم دارد.

• پرندگان: حواصیل‌ها، اردک‌سانان، کشیم بزرگ، یلوه کوچک، کاکایی، کورمورانت، ترن‌ها، پلیکا دالماتی؛ بیش از ۱۱۲ گونه آبی و ۱۳۱ گونه خشکی‌زی در تالاب زندگی می‌کنند.
• ماهی‌ها: مهم‌ترین ماهی‌های تالاب شامل ماهی سفید، کپور، سوف معمولی، کلمه، ماهی سیم، اردک ماهی، اسبله، گونه‌های خاویاری می‌شود.
• پستانداران و دیگر جانوران: گونه‌های جانوری مختلفی از جمله سمور آبی، گراز وحشی، جوجه‌تیغی، فک خزری، لاک‌پشت‌ها، قورباغه‌ها، مارها و زئوپلانکتون در تالاب زندگی می‌کنند.

نیلوفرهای مردابی تالاب انزلی، جذاب ترین دیدنی مرداب انزلی

دیدن نیلوفرهای تالاب انزلی در فصل شکوفایی یکی از بهترین تجربیات طبیعت‌گردی است. گردشگران و عکاسان معمولا صبح زود که نور خورشید ملایم‌تر است، برای ثبت این منظره به تالاب می‌روند. گل نیلوفر آبی، گونه‌ای آب‌زی است که در بخش‌های کم‌عمق تالاب رشد می‌کند و گل‌های درشت و رنگارنگش سطح آب را می‌پوشاند. این گیاه از خانواده Nelumbonaceae است و به‌دلیل شکل و اندازه خاصش، اغلب با نیلوفر آبی (water lily) اشتباه گرفته می‌شود؛ اما تفاوت مهم آن‌ها در این است که برگ و گل نیلوفر واقعا از سطح آب بالا می‌آیند، درحالی‌که برگ‌های نیلوفر آبی روی سطح آب شناور است.

در تالاب انزلی، گونه غالب و شناخته‌شده گل نیلوفر هندی (Nelumbo nucifera) است. رنگ اصلی و غالب گل‌ها صورتی تا سفید مایل به صورتی است که در تابش نور خورشید جلوه‌ای خیره‌کننده ایجاد می‌کند و سطح تالاب را مانند فرشی رنگارنگ می‌پوشاند. نیلوفر صورتی روشن تا پررنگ رنگ غالب در تالاب انزلی و رنگ سفید تا سفید-صورتی در برخی گل‌ها مشاهده می‌شود. گاهی گزارش‌هایی از رنگ‌های متنوع‌تر نیز وجود دارد، ولی این موارد نادرتر است.

گل نیلوفر، مانند بسیاری از گیاهان تالابی، در روزهای آفتابی باز می‌شود و در غروب یا روزهای ابری تا حدی بسته می‌گردد. نور خورشید برای رشد و بازشدن گل‌ها ضروری است. پایه و برگ گیاه از زیر آب شروع می‌شود و سپس ساقه‌های گل تا سطح یا بالای سطح آب رشد می‌کنند، که این سازگاری به گیاه کمک می‌کند تا نور بیشتری دریافت کند و گل‌هایش را بهتر به نمایش بگذارد. این گیاه نه‌تنها زیبایی تالاب را افزایش می‌دهد، بلکه به‌عنوان زیستگاه و پناهگاه برای ماهیان، حشرات و انواع آبزیان عمل می‌کند.

امکانات و تفریحات تالاب انزلی

تالاب منطقه آزاد انزلی، از قایق‌سواری تا پرنده‌نگری، امکانات متنوعی دارد تا تجربه‌ای کامل برای گردشگران ایجاد شود. مدیریت اکوتوریسم از سال ۲۰۱۳، مسیرهای ایمن و آموزشی ایجاد کرده تا بازدیدکنندگان بدون آسیب به محیط، از تالاب لذت ببرند. پارکینگ‌های ورودی، رستوران‌های محلی با غذاهای گیلانی و مراکز اطلاع‌رسانی حفاظتی، رفاه را افزایش داده‌اند. با بهبود سطح آب، دسترسی به بخش‌های دورتر آسان‌تر شده است.

• قایق‌سواری و کایاک سواری: تورهای قایق‌سواری ۱-۲ ساعته با قایق‌های موتوری یا پدالی (هزینه ۱۵۰-۳۰۰ هزار تومان)، که می‌توانید در آن‌ها نیلوفرها و پرندگان را تماشا کنید؛ مهم‌ترین اسکله‌ها تعاونی نیزار و سلکه هستند.
• پرنده‌نگری: ایستگاه‌های مشاهده در پناهگاه سلکه با تلسکوپ‌های اجاره‌ای (۵۰ هزار تومان) که مناسب فصل مهاجرت (پاییز و بهار) است.
• ماهیگیری: روزانه برای صید گونه‌های مجاز مانند کپور، مجوز داده می‌شود؛ تجهیزات از اسکله‌ها قابل کرایه است.
• پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری: مسیرهای حاشیه‌ای ۵-۱۰ کیلومتری با تابلوهای آموزشی مناسب دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی است؛ دوچرخه کرایه‌ای (۳۰ هزار تومان در ساعت) عرضه می‌شود.
• رستوران و کافه: غذاهای محلی در رستوران‌های اسکله (ظرفیت ۵۰-۱۰۰ نفر) سرو می‌شود.
• امکانات رفاهی: سرویس بهداشتی، فروشگاه‌های سوغاتی (عسل و صنایع دستی)، وای‌فای محدود در مراکز اصلی و پارکینگ رایگان با ظرفیت ۲۰۰ خودرو از امکانات رفاهی آن است.

اقامتگاه ‌های نزدیک به انزلی

از هتل‌های چهار ستاره تا ویلاهای بوم‌گردی، اقامتگاه‌های متنوعی در نزدیکی تالاب انزلی واقع شده‌اند. این اقامتگاه‌ها اغلب با چشم‌انداز تالاب یا دریا، آرامشی دلچسب برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کنند و با امکانات مدرن مانند استخر و رستوران، برای خانواده‌ها و زوج‌ها مناسب‌ هستند. با افزایش گردشگری پایدار، بسیاری از آن‌ها گواهی اکوتوریسم دریافت کرده‌اند.

• هتل بهشت تالاب بندر انزلی: هتلی چهار ستاره با ویلاهای مجزا و تراس رو به تالاب با امکاناتی چون رستوران، استخر و قایق رایگان. این اقامتگاه در کیلومتر ۵ جاده انزلی-آبکنار قرار دارد.
• هتل سفید کنار بندر انزلی: اقامتگاهی ساحلی با چشم‌انداز خزر و تالاب که برای علاقه‌مندان به طبیعت مناسب است. این هتل در بلوار ساحلی، محله غازیان و فاصله ۵ کیلومتری تا تالاب بندر انزلی قرار دارد.
• دهکده ساحلی ویلاهای انزلی: مجموعه‌ای از ۱۲۰۰ ویلای لوکس با امکانات ورزشی و تفریحی که در شرق بندر انزلی، بین دریا و تالاب واقع شده و ۸ کیلومتر تا تالاب انزلی فاصله دارد.
• اقامتگاه بوم‌گردی شهاب فومن: کلبه‌های چوبی در دل جنگل که غذاهای محلی سرو می‌کند و برای طبیعت‌گردان مناسب است. این اقامتگاه در ۳۰ کیلومتری شرق انزلی واقع شده است و ۴۵ کیلومتر با تالاب فاصله دارد.
• هتل یاس بندر انزلی: هتلی اقتصادی با اتاق‌های مشرف به تالاب منطقه آزاد انزلی که دارای امکاناتی چون صبحانه و پارکینگ است. این هتل در خیابان پاسداران واقع شده و ۲۰ کیلومتر با تالاب فاصله دارد.

جاذبه‌ های نزدیک به بندر انزلی

جاذبه‌های نزدیک تالاب انزلی، در شعاع ۲۰ کیلومتری بندر قرار دارند و بازدید از آن‌ها را گشت‌وگذارتان را به سفری کامل تبدیل می‌کنند. این مکان‌ها دسترسی آسانی به شهر بندرانزلی و تالاب دارند و بازدید از آن‌ها یک روز پرخاطره برای شما می‌سازند. در ادامه‌ مهم‌ترین جاذبه‌های نزدیک به تالاب بندر انزلی را معرفی می‌کنیم.

• پناهگاه حیات وحش سکله: زیستگاهی برای پرندگان مهاجر که بازدید از آن رایگان است. این مکان در حاشیه شرقی تالاب و فاصله ۵ کیلومتر آن قرار دارد.
• دهکده ساحلی بندر انزلی: شهرکی تفریحی با ساحل خصوصی و زمین‌های ورزشی که برای خانواده‌ها مناسب است. این مرکز در محله غازیان و فاصله ۸ کیلومتری تالاب انزلی واقع شده است.
• بلوار ساحلی بندر انزلی: مسیری ۴ کیلومتری برای پیاده‌روی کنار خزر که کافه‌هایی نیز در آن فعال هستند. فاصله تا تالاب، ۱۰ کیلومتر است.
• موج‌شکن انزلی: این موج‌شکن، سازه‌ای تاریخی ۱۸۰۰ متری برای تماشای دریا با امکان ماهیگیری مجاز است. این سازه در انتهای بلوار ساحلی و فاصله ۱۲ کیلومتری تالاب منطقه آزاد انزلی قرار دارد.
• آکواریوم انزلی: آکواریومی برای نمایش گونه‌های خزری و تالابی؛ بلیط ورودی آن ۵۰ هزار تومان است و آدرس آن مرکز شهر انزلی است.

سخن پایانی

تالاب انزلی، با موقعیت ویژه در جنوب غربی بندر انزلی (۳۷ کیلومتر فاصله، ۲۰ هزار هکتار وسعت)، پناهگاهی فوق‌العاده برای پرندگان و نیلوفرهای آبی است که چالش‌هایی چون آلودگی و رسوب را پشت سر می‌گذارد، اما احیای اخیر با حمایت ژاپن، نوید دهنده آینده‌ای روشن برای این تالاب است.

دسترسی آسان از رشت یا تهران، سفر در بهار-پاییز ( تیر و مرداد برای گل نیلوفر)، قایق‌سواری و اقامت در هتل‌هایی مانند بهشت تالاب، همراه با جاذبه‌هایی چون سلکه، بهترین تجربه سفر به انزلی را برای شما می‌سازد. هنگام مراجعه به تالاب بندر انزلی رفتاری مسئولانه با اکوسیستم این مقصد داشته باشید تا این میراث برای نسل‌های آینده باقی بماند.

سوالات متداول

تالاب انزلی چه فصلی گل دارد؟

فصل نیلوفر آبی تالاب انزلی و نیلوفرهای صورتی تالاب، از اواخر خرداد تا پایان تابستان ایده‌آل است.

بهترین فصل تالاب انزلی چه زمانی است؟

بهار و تابستان بهترین زمان برای دیدن این اکوسیستم طبیعی است.