کاروانسرای شاه عباسی کرج کجاست و چطور می توان آن را بازدید کرد؟

تاریخ نگارش: ۲۵ بهمن ۱۴۰۴

تاریخ بروزرسانی: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴

کاروانسرای شاه عباسی کرج یکی از جاهای دیدنی کرج است که تاریخ، معماری و زندگی شهری را به هم پیوند می‌دهد. اگر قصد دارید بدانید بهترین زمان بازدید، امکانات رفاهی و جاذبه‌های نزدیک کاروانسرای شاه عباسی صفویه کدام هستند، تا انتهای مقاله همراه ما باشید. مطالعه این مقاله به شما کمک می‌کند بازدید با کیفیتی از کاروانسرا داشته باشید.

کاروانسرای شاه عباسی کرج کجاست

کاروانسرای شاه عباسی کرج یادگاری از دوران صفویه است که در زمان شاه سلیمان صفوی بنا شد. این مجموعه تاریخی روی شاهراه بازرگانی جاده ابریشم قرار داشت و نقش مهمی در شکل‌گیری بافت شهری کرج ایفا کرده است. کاروانسرای شاه عباسی در قلب شهر ساخته شده و دسترسی آسانی به میدان توحید و میدان قدس دارد.

این کاروانسرا در ۲۲ فروردین سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و امروزه به عنوان فضایی برای گردش، غذا و خرید صنایع‌دستی استفاده می‌شود.

• آدرس کاروانسرای شاه عباسی کرج: بلوار شاه عباسی، جنوب شرقی میدان شاه عباسی
• ساعت بازدید از کاروانسرای شاه عباسی کرج: از ساعت ۹ تا ۱۹
• قیمت بلیط کاروانسرای شاه عباسی کرج: بازدید از این مکان رایگان است.

تاریخچه کاروانسرای شاه عباسی کرج

کاروانسرای شاه عباسی استان البرز در سال‌های ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۹ هجری قمری، در دوره حکومت شاه سلیمان صفوی ساخته شد. این بنا در شاهرای تجاری ابریشم قرار داشت و به عنوان تنها کاروانسرای درون‌شهری ایران شناخته می‌شود. معماری چهارایوانی آن با ۲۲ حجره و ۵ بارانداز، ‌استراحتگاه امنی برای مسافران و تاجران در دوره‌های صفویه، افشاریه و زندیه بود.

در دوره قاجار، کاربری این اثر تاریخی به پادگان نظامی و سپس مدرسه فلاحت تغییر یافت. این بنا پس از سال ۵۶ به عنوان انبار استفاده می‌شد. مرمت گسترده آن از سال ۱۳۸۵ آغاز و تا ۱۳۹۲ ادامه یافت. امروز، این کارونسرا با غرفه‌های صنایع‌دستی، رستوران و سفره‌خانه به مقصدی فرهنگی تفریحی تبدیل شده است.

معماری کاروانسرای شاه عباسی کرج

کاروانسرای شاه عباسی کرج نمونه‌ای شاخص از معماری دوره صفویه است که با رویکردی کاملا کاربردی طراحی شد. این بنای سنگی آجری بیش از ۳۰۰۰ مترمربع مساحت دارد و حیاط مرکزی آن حدود ۹۰۰ مترمربع وسعت گرفته است. معماران صفوی در ساخت این کاروانسرا از مصالحی مانند سنگ، آجر، چوب و کاهگل استفاده کردند تا بنا در برابر اقلیم و رفت‌وآمد مداوم کاروان‌ها دوام بیاورد. پلان چهارگوش با حیاط میانی، نظم فضایی بنا را شکل می‌دهد و حجره‌ها به صرت منظم گرداگرد حیاط قرار گرفته‌اند.

معماری کاروانسرای شاه عباسی کرج بر عملکرد تمرکز دارد و تزیینات در آن نقش کم‌رنگی دارند. اطراف حیاط ۲۱ حجره ایوان دار برای استراحت مسافران و ۵ بارانداز برای نگهداری و استقرار همراهان کاروان ساخته شده است. اسطبل‌ها با نقشه L  شکل در چهارگوشه بنا قرار گرفته‌اند و ورودی آن‌ها از هشتی، ایوان جنوبی و گوشه‌های حیاط تامین می‌شد. حوض سنگی میانی که امروزه بخشی از آن زیر کف مدفون شده است، روزگاری منبع ذخیره آب آشامیدنی بوده است.

نبوغ مهندسان صفوی در همه جای کارونسرای شاه عباسی البرز دیده می‌شود. نور حجره‌ها و مال‌بندها از روزنه‌های سقفی تامین می‌شد و شاه‌نشین‌های شرقی و غربی با پنجره‌های رو‌به حیاط روشنایی طبیعی می‌گرفتند. ایوان غربی به دلیل ارتفاع بیشتر، نورگیری بهتر و نقوش آجری اهمیت بیشتری داشت. در این بنا گچ‌بری و نقاشی دیواری وجود ندارد و تنها سردر ورودی با تور رفتگی محل کتیبه نشانی ساده از معماری صفوی را نشان می‌دهد.

بخش های مختلف کاروانسرای شاه عباسی کرج

کاروانسرای شاه عباسی استان البرز بخش‌های مختلفی دارد که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. در ادامه با این بخش‌ها بیشتر آشنا می‌شویم:

• فضای بیرونی و دیوارها: دیوارهای ضخیم و مرتفع، نخستین لایه امنیت کاروانسرا را شکل می‌دادند. این دیوارها از مسافران و کالاها در مسیر پر رفت‌وآمد جاده ابریشم محافظت می‌کردند.
• ورودی و سردر اصلی: سردر طاق‌دار با قوس هلالی، ورودی شاخص کاروانسرای شاه عباسی صفویه محسوب می‌شود. این ورودی ساختار مستحکمی دارد و حس امنیت را به مسافران منتقل می‌کند. در گذشته دروازه‌ای بزرگ و چوبی مسیر ورود افراد را کنترل می‌کرد.
• حجره‌ها و اتاق‌ها: سردر طاق‌دار با قوس هلالی، ورودی شاخص کاروانسرای شاه عباسی کرج محسوب می‌شود. این ورودی ساختاری مستحکم دارد و حس امنیت را به مسافران منتقل می‌کند. در گذشته، دروازه‌ای بزرگ و چوبی مسیر ورود افراد را کنترل می‌کرد
• ایوان‌ها و شاه‌نشین‌ها: ایوان‌های طاق‌دار در دو سوی حیاط، فضای نیمه‌باز و خنک ایجاد می‌کردند. دو شاه‌نشین در ایوان‌های شرقی و غربی قرار دارد که محل اقامت افراد مهم بود. ایوان غربی به دلیل ارتفاع بیشتر، نور بهتر و نقوش کاشی‌کاری اهمیت بیشتری داشت.
• آب‌انبار و مسیر آب: در بیرون از محوطه، آب‌انباری زیرزمینی میاز کاروانسرا به آب را برطرف می‌کرد. این مخزن در فصل‌های پربارش پر می‌شد و در دوره‌های خشک به کار می‌آمد. امروزه از آب‌انبار اثری نیست و فقط دو حلقه چاه قنات وجود دارد.
• طاق‌ها و ساختار سقف: طاق‌های هلالی با آجر و ملات، اسکلت اصلی استحکام بنا را می‌سازند. این طاق‌ها وزن دیوارها و سقف‌ها را به‌خوبی منتقل می‌کنند.
• حیاط مرکزی و حوض سنگی: قلب تپنده کاروانسرا است. حوض سنگی وسط حیاط، ذخیره آب آشامیدنی مسافرین را تامین می‌کرد. بخشی از این حوض امروزه از بین رفته است.

بهترین زمان بازدید از کاروانسرای شاه عباسی صفویه

بهترین زمان بازدید از کاروانسرای شاه عباسی کرج از نظر آب‌وهوا، فصل بهار و اوایل پاییز است. در این فصل هوا خنک و معتدل است و از گرمای تابستان یا سرمای زمستان خبری نیست. در بهار و پاییز قدم‌زدن در حیاط کاروانسرا شاه عباسی و عکاسی لذت زیادی دارد. برای خلوتی و آرامش بیشتر ساعات اولیه صبح و روزهای وسط هفته بهترین زمان برای بازدید از کاروانسرای شاه عباسی است. همچنین در برخی روزها نمایشگاه صنایع‌دستی و رویدادهای فرهنگی نیز در این مجموعه برگزار می‌شود که لذت بازدید را بیشتر می‌کند.

مسیر دسترسی به کاروانسرای شاه عباسی کرج

برای دسترسی به کاروانسرای شاه عباسی با مترو، ساده‌ترین مسیر استفاده از ایستگاه متروی کرج در خط ۵ است که فاصله کمی تا این بنای تاریخی دارد. بعد از خروج از ایستگاه، اتوبوس‌ها و تاکسی‌هایی که در بلوار چمران تردد می‌کنند، شما را به نزدیک‌ترین نقطه می‌رسانند و با چند دقیقه پیاده‌روی کوتاه به کاروان‌سرای صفوی می‌رسید. قرارگیری کاروانسرا در مرکز شهر کرج باعث شده دسترسی با حمل‌ونقل عمومی سریع و کم‌هزینه باشد.

اگر قصد دارید با خودروی شخصی به کاروانسرای شاه عباسی بروید، نگران جای پارک نباشید؛ زیرا در نزدیکی این مکان پارکینگ‌های عمومی برای پارک خودرو وجود دارد. همچنین فاصله کاروانسرا با تهران حدود ۳۵ کیلومتر است که با ماشین شخصی در حدود ۱ ساعت طی خواهد شد.

امکانات رفاهی کاروانسرای شاه عباسی کرج

امکانات رفاهی کاروانسرای شاه عباسی استان البرز این مجموعه تاریخی را به یکی از پاتوق‌های گردشگری و تفریحی مرکز شهر تبدیل کرده است. در ادامه با امکانات رفاهی این مجموعه آشنا می‌شویم:

• غرفه‌‌های فروش صنایع دستی و آثار هنری محلی
• نمایشگاه‌های موقت سوغات و صنایع دستی
• سفره‌خانه سنتی
• رستوران با اجرای موسیقی زنده
• چایخانه سنتی

جاذبه های اطراف کاروانسرای شاه عباسی کرج

اگر قصد دارید بعد از بازدید از کاروانسرای شاه عباسی صفویه چند جاذبه نزدیک را هم ببینید؛ به‌راحتی می‌توانید با یک برنامه‌ریزی دقیق از جاذبه‌ّای گردشگری زیر بازدید نمایید:

• امامزاده حسن کرج: در فاصله ۲ کیلومتری قلعه قرار دارد و با ۸ دقیقه رانندگی به این مکان خواهید رسید. این زیارتگاه مربوط به دوران صفویه است و قدمت ۷۰۰ساله دارد. گنبد فیروزه‌ای با تزيینات خط کوفی، نمونه‌ای از معماری ایرانی‌اسلامی است.
• قلعه صمصام: ۳.۳ کیلومتر با کاروانسرا فاصله دارد. این قلعه قاجاری به دستور نجفعلی خان صمصام‌السلطنه ساخته شده و کاربرد نظامی داشت. بنای ۱۰۰۰ متری آن در دو طبقه با مصالحی مانند آجر، سنگ و ساروج ساخته شده است. امروزه دو برج از چهار برج اصلی باقی مانده است.
• پارک چمران: در فاصله ۸۰۸ متری کاروانسرا قرار دارد. پارکی سرسبز و شهری در فاصله کوتاه از کاروانسرا که برای استراحت و پیاده‌روی مناسب است.
• موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی: حدود ۸۰۸ متر با کاروانسرا فاصله دارد. این موزه مقصدی آموزشی و فرهنگی است. در موزه تاریخ طبیعی مجموعه‌ای از گونه‌های جانوری و پوشش گیاهی ایران را معرفی می‌کنند.
• کاخ موزه سلیمانیه: حدود ۸۶۶ متر با کاروانسرای شاه عباسی فاصله دارد. این کاخ یادگاری ارزشمند از دوره قاجار با معماری رسمی و اشرافی است. این کاخ زمانی محل اقامت حکام بوده و امروزه به موزه تبدیل شده است.
• حمام مصباح کرج: در فاصله ۹۲۳ متری کاروانسرا قرار دارد. این حمام با معماری سنتی ایرانی و ساختار گنبدی، نشانی از سبک زندگی و بهداشت عمومی در دوره‌های گذشته کرج است.
• پارک ایران کوچک کرج: در فاصله ۳ کیلومتری کاروانسرا است. پارکی موضوعی که نمادهایی از معماری استان‌های مختلف ایران را نمایش می‌دهد. این پارک فضای خانوادگی و امن دارد.
• باغ فاتح: در فاصله ۳.۳ کیلومتری کاروانسرا است که به باغی به بزرگی یک جنگل شهرت دارد. این پارک در خیابان انقلاب واقع شده و به پارک تنیس نیز معروف است.
• پارک جنگلی جهان نما: حدود ۴.۷ کیلومتر با کاروانسرای عباسی فاصله دارد. پارک جنگلی جهان نما به‌عنوان بزرگ‌ترین بوستان کرج شناخته می‌شود و ۱۴۰۰ هکتار مساحت دارد.
• رودحانه کرج: حدود ۶.۹ کیلومتر با کاروانسرای عباسی فاصله دارد. این مکان یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های منطقه البرز است و در فصل بهار پر آب و زیبا می‌شود.
• امامزاده عبدالله کندر: ۱۰.۷ کیلومتر با کاروانسرا فاصله دارد که به نام امامزادگان عبدالله و طاهر کندر معروف است. این مکان محل دفن دو تن از نوادگان حضرت امام موسی کاظم (ع) می‌باشد. فضای قبرستان این امامزاده ۱۱۷۴ هزار مترمربع است.
• آبشار کندر: در فاصله ۱۰.۸ کیلومتری کاروانسرای شاه عباسی البرز قرار دارد. این آبشار در روستای کندر واقع شده و از آبشارهای فصلی است.
• آبشار نوجان: ۱۳.۲ کیلومتر با کاروانسرا فاصله دارد. ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ متری دارد و در تمام سال پر آب است. این آبشار از دل کوه‌های سنگی بلند می‌جوشد.
• باغ پرندگان چهارباغ: حدود ۱۵ کیلومتر با کاروانسرا فاصله دارد. این مجموعه ۱۰ هزاری متر مربع مساحت دارد و در آن می‌توانید گونه‌های در حال انقراض، پرندگان کنار آبزی، شکاری، طوطی و کبوترها را مشاهده کنید.
• آبشار هفت چشمه: ۱۵.۵ کیلومتر با کاروانسرای شاه عباسی صفویه فاصله دارد. آبشار هفت چشمه از چند آبشار کوچک با ارتفاع ۹۰ متر تشکیل شده و در بهار و اوایل تابستان جلوه زیباتری دارد.
• آبشار چاوان: در فاصله ۱۵.۷ کیلومتری کاروانسرا واقع شده است. این آبشار مصنوعی در پارک چاوان قرار دارد و با طول ۲۵۰ متر به استخر ائل گلی منتهی می‌شود.
• باغ گیاه‌شناسی ملی ایران: در فاصله ۱۷.۵ کیلومتری کاروانسرا واقع شده است. این باغ بیشتر از ۳۰۰۰ گونه گیاه دارد و در این مجموعه تحقیقات گیاه‌شناسی، باغبانی و آموزشی انجام می‌شود.
• سد امیرکبیر: ۱۹.۴ کیلومتر با کاروانسرای شاه عباسی استان البرز فاصله دارد. این سد در سال ۱۳۳۶ ساخته و در سال ۱۳۴۰ افتتاح شده است. طول تاج این سد ۴۵۰ متر و ارتفاع آن ۱۰۰ متر می‌باشد.

رستوران های اطراف کاروانسرای شاه عباسی کرج

در فضای داخلی کاروانسرای شاه عباسی کرج یک رستوران وجود دارد که گردشگران می‌توانند برای صرف غذا از رستوران کاروانسرای شاه عباسی کرج استفاده نمایند. اما اگر به هر دلیلی قصد دارید برای صرف غذا به رستوران های اطراف کاروانسرا یا بهترین رستوران های کرج بروید، در ادامه لیستی از رستوران‌های نزدیک کاروانسرای شاه عباسی را قرار داده‌ایم.

• فست فود ۱۰۰: در فاصله ۳۰۰ متری کاروانسرا قرار دارد. در محله اصفهانیا ها واقع شده است بازه قیمتی منو اقتصادی است.
• رستوران جام جم: در فاصله ۴۵۰ متری کاروانسرا واقع شده است. در این رستوران می‌توانید انواع غذاهای کبابی و خورشتی را سفارش دهید.
• رستوران کابان: ۴۰۰ متر با کاروانسرای شاه عباسی فاصله دارد. در محله اصفهانی‌ها واقع شده و انواع غذاهای کبابی و خورشتی را با کیفیت و قیمت مناسب عرضه می‌کند.
• دیزی سرای شاه عباسی: در فاصله ۳۵۰ متری کاروانسرا قرار دارد. در این مجموعه می‌توانید بهترین دیزی‌ها را با گوشت ماهیچه و نخود تازه صرف نمایید.
• رستوران صفا: ۸۵۰ متر با کاروانسرا فاصله دارد. این رستوران در سال ۱۳۴۱ افتتاح شده است و در نزدیکی پاساژ دانشکده نیز قرار دارد.
• رستوران خان بابا: در فاصله ۸۰۰ متری کاروانسرا قرار دارد. در بلوار امام خمینی واقع شده و با کیفیت‌ترین غذاها را با قیمت مناسب عرضه می‌نماید.

هتل های اطراف کاروانسرای شاه عباسی کرج

۱- هتل سامان کرج: ۹۰۰ متر با کاروانسرا فاصله دارد. این هتل ۲ ستاره دارای ۶ طبقه و ۳۱ واحد اقامتی است.

۲- هتل امیرکبیر کرج: در فاصله ۹۰۰ متر کاروانسرای شاه عباسی صفویه واقع شده است. در خیابان فروغی واقع شده و ۱۰۸۰ متر مربع مساحت دارد. این هتل در سال ۱۳۶۹ ساخته شده است.

۳- هتل مرمر کرج: ۹۵۰ متر فاصله با کاروانسرا دارد. این مجموعه در سال ۱۳۵۵ افتتاح شده است و در سال ۱۳۹۴ بازسازی شده است.

۴- هتل پردیس کرج: ۹۰۰ متر با کاروانسرا فاصله دارد. این هتل ۳ طبقه ۳۰ باب اتاق دارد و در سال ۱۳۸۸ افتتاح شده است.

۵- هتل پیشان کرج: ۸۵۰ متر با کاروانسرای شاه عباسی فاصله دارد و نزدیک‌ترین هتل به مجموعه می‌باشد. این هتل ۲ ستاره در سال ۱۴۰۱ افتتاح شده است.

سخن پایانی

کاروانسرای شاه عباسی کرج با موقعیت مرکزی، معماری صفوی و ورودی رایگان یک مقصد در دسترس برای گردش یک روزه در کرج است. آشنایی با تاریخچه، معماری و مسیر دسترسی باعث می‌شود بازدید هدفمندتری داشته باشید. دسترسی آسان، نزدیکی به جاذبه‌های متعدد و فضای زنده مجموعه، آن را به گزینه‌ای مناسب برای گردشگران و خانواده‌ها تبدیل کرده است. با برنامه‌ریزی صحیح و بدون اتلاف وقت بهترین زمان را برای بازدید از کاروانسرای شاه عباسی البرز انتخاب کرده و از آن لذت ببرید.