جزیره خارک کجاست؟ | مهم ترین جزیره نفتی ایران
تاریخ نگارش: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵
تاریخ بروزرسانی: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵
جزیره خارک که در گویش محلی به آن خارگ هم گفته میشود، جزیرهای کوچک اما بسیار مهم در خلیج فارس است. این جزیره مرجانی به دلیل موقعیت استراتژیک و منابع بزرگ نفتی، از نظر اقتصادی و نظامی اهمیت زیادی دارد و بخش زیادی از صادرات نفت ایران از همینجا انجام میشود. جلال آلاحمد هم در سفرنامه معروف خود، این جزیره را دُرّ یتیم خلیج فارس نامیده است. در این مطلب از سفرمارکت میخواهیم شما را بیشتر با جزیره خارک آشنا کنیم تا اگر قصد سفر به آن را دارید، بتوانید روزی خوب و بهیادماندنی را تجربه کنید.

معرفی جزیره خارک
خارک تنها جزیره مسکونی استان بوشهر به شمار میرود و از گذشتههای دور تا امروز، یکی از مناطق مهم تجاری و نظامی ایران بوده است. علاوه بر تأسیسات مهم نفتی، این جزیره دارای جاذبههای تاریخی متعددی از دورههای عیلامی، هخامنشی، ساسانی و پس از آن است. امروزه جمعیت جزیره خارک را ساکنان بومی و مهاجران تشکیل میدهند که بیشتر آنها کارکنان صنعت نفت هستند.
- وسعت: ۲۰ کیلومتر مربع
- جمعیت: بر اساس سرشماری ۱۳۹۵، حدود ۸ هزار نفر
- زبان محلی: مردم بومی به گویش خارگی سخن میگویند.
- سوغاتی جزیره خارک: خارک پخته، شیره خرما، پنیر نخل، انواع حلواهای بوشهری، صنایعدستی حصیری و گلیم بوشهر
- غذاهای محلی: قلیهماهی، قلیه میگو، لَلِک (آش ترش)، قیما بوشهری، شوگر پلو، رنگینک، انواع نانهای محلی مثل قرهپیچ، نان گردا و نان تیری
- بهترین زمان بازدید: پاییز و زمستان، بهویژه آذر تا اوایل اسفند
- ساختار زمینشناسی: جزیره مرجانی خارک حاصل بالا آمدن یک طاقدیس مرجانی از بستر خلیج فارس است که حدود ۱۴ هزار سال پیش از آب بیرون آمده است.
- میزان بارندگی سالانه: حدود ۲۶۶ تا ۲۹۸ میلیمتر
- میانگین دمای سالانه: حدود ۲۶ درجه سانتیگراد
- میزان رطوبت هوا: به طور میانگین حدود ۶۱ درصد
طبیعت و حیات وحش جزیره خارک
سواحل خارک عمدتاً صخرهای و مرجانیاند و در بخشهایی آبسنگهای مرجانی زیبایی دیده میشود. این آبسنگها زیستگاه ماهیان رنگارنگ و لاکپشتهای دریایی هستند. در شبهای گرم تابستان، میتوانید پدیدهای زیبا به نام شبتابهای دریایی را مشاهده کنید که به هنگام حرکت آب، نور آبی فسفری درخشان از خود منتشر میکنند.

چه گونه های جانوری در جزیره خارک وجود دارد؟
در این منطقه حیواناتی مانند آهوهای ایرانی، لاکپشتهای دریایی، مارهای سمی، خرگوش و روباه زندگی میکنند. همچنین پرندگان ساحلی و مهاجر مانند حواصیلها، فلامینگوها، کاکاییها، کلاغ هندی و پرستوهای دریایی دمسیاه و دم خاکستری در این ناحیه دیده میشوند. در فصل زمستان هم پرندگان مهاجری مانند فلامینگو و باکلان به جزیره میآیند و مدتی را در آنجا میمانند.
چه گونه های گیاهی در جزیره خارک رشد میکنند؟
مهمترین درخت این جزیره، درخت لور است که با نام لیل یا انجیر معابد هم شناخته میشود. درختان کهور و کنار هم در خارک دیده میشوند، اما به دلیل کمبود آب و خاک آهکی، رشد آنها معمولاً کند است. در بعضی قسمتهای جزیره نخلهای خرما وجود دارد. علاوه بر این، گیاهانی مانند استوخودوس، مورخش و چند نوع گیاه معطر دیگر هم در این منطقه رشد میکنند.
آب و هوای جزیره خارک چگونه است؟
آبوهوای جزیره خارک گرم و مرطوب است و تابستانهای طولانی و شرجی دارد. به دلیل نزدیکی به خلیج فارس، فصل تابستان در این جزیره تقریباً هشت ماه طول میکشد و از اواخر اسفند شروع میشود و تا مهر ادامه دارد. میانگین دمای تابستان حدود ۳۲ درجه و زمستان حدود ۱۷ درجه است. در بیشتر روزهای سال هم هوا شرجی است. بارندگی کم و بیشتر بارشها هم عمدتاً در پاییز اتفاق میافتد. زمستانها کوتاه است و گاهی بادهای نسبتاً شدیدی میوزد که ممکن است رفتوآمد را کمی دشوار کند.
بهترین زمان سفر به جزیره خارک

باتوجهبه این شرایط آب و هوایی، بهترین زمان برای سفر به خارک فصل پاییز، خصوصاً آذرماه است. در این زمان هوا خنکتر و رطوبت قابلتحملتر است. همچنین مهرماه و اوایل اسفند هم زمانهای مناسبی برای سفر هستند، چون هوا معتدلتر است. در بهار و تابستان به دلیل گرمای شدید و رطوبت بالا، شرایط سفر چندان راحت نیست.
شرایط بازدید از جزیره خارک
جزیره خارک به دلیل وجود تأسیسات مهم نفتی و نظامی، جزو مناطق نیمه محدود به حساب میآید. به همین دلیل ورود گردشگران به این جزیره آزاد نیست و برای سفر به آن باید از قبل مجوز بگیرید. این مجوز معمولاً توسط یگان حفاظت جزیره صادر میشود. داشتن دعوتنامه از یکی از ساکنان جزیره یا سازمانها و شرکتهای مستقر در خارک، روند دریافت مجوز را سادهتر میکند.
- کارکنان شرکتها و پیمانکاران نفتی: کارکنان شرکت نفت، پیمانکاران و مهمانان آنها میتوانند از طریق شرکت مربوطه مجوز ورود دریافت کنند.
- تورهای گردشگری دارای مجوز: برخی آژانسهای مسافرتی با هماهنگی فرمانداری و شرکتهای نفتی، مجوز تردد برای مسافران دریافت میکنند.
- ساکنان بومی: افرادی که اهل و متولد جزیره خارک هستند، میتوانند با ارائه کارت ملی وارد جزیره شوند.
جزیره خارک کجاست؟
جزیره خارک از نظر تقسیمات کشوری یکی از بخشهای تابع شهرستان بوشهر است. نزدیکترین نقطه خشکی به خارک، بندر ریگ است که حدود ۳۰ کیلومتر در جنوب شرقی آن قرار گرفته است. این جزیره تقریباً روبهروی سواحل شهرستان گناوه قرار دارد و روی نقشه در بخش میانی خلیج فارس دیده میشود.
مسیر رفتن به جزیره خارک
با داشتن مجوز، میتوانید از دو مسیر هوایی یا دریایی به خارک سفر کنید.

رفتن به جزیره خارک با هواپیما
جزیره خارک یک فرودگاه کوچک دارد که بیشتر پروازهای آن برای کارکنان صنعت نفت و ساکنان جزیره انجام میشود. بااینحال، از شهرهایی مانند تهران، بوشهر، شیراز، اصفهان و اهواز هم پروازهایی به خارک وجود دارد. این پروازها معمولاً بهصورت چارتر و توسط شرکتهای نفتی برنامهریزی میشوند. اگر بتوانید از طریق شرکت نفت یا فرمانداری بلیط هواپیما تهیه کنید، از بوشهر حدود ۴۵ دقیقه و از تهران حدود یک ساعت و نیم طول میکشد تا به این جزیره برسید.
رفتن به جزیره خارک با قایق
برای رفتن به جزیره خارک، ابتدا باید خودتان را به بوشهر یا گناوه برسانید. کشتیهای مسافری هر روز بین بندر بوشهر و جزیره خارک رفتوآمد دارند. کشتی شرکت والفجر ساعت ۸:۳۰ صبح از بندر بوشهر حرکت میکند و طبق برنامه، همان روز به بوشهر برمیگردد. از بندر گناوه هم در طول روز چند نوبت قایق تندرو و لنج مسافربری به سمت خارک حرکت میکنند. معمولاً اولین شناور صبح زود حرکت میکند و آخرین آنها عصر راهی میشود. با قایقهای تندرو معمولاً بین ۱٫۵ تا ۲ ساعت زمان میبرد تا به جزیره خارک برسید. البته در روزهای طوفانی یا زمانی که از طرف سازمان بنادر هشدار داده شود، ممکن است رفتوآمد شناورها موقتاً لغو شود.
رفتن به جزیره خارک با تور گردشگری
در سالهای اخیر بعضی از آژانسهای مسافرتی، تورهای گروهی به مقصد جزیره خارک برگزار میکنند و همه مجوزهای لازم هم از قبل گرفته میشود. مزیت سفر با تور این است که دیگر درگیر کارهای اداری و هماهنگیها نخواهید شد. علاوه بر این، یک راهنمای گردشگری همراه گروه است و برنامه بازدید از دیدنیهای جزیره را تنظیم میکند. مسیر این تورها اغلب از بندر گناوه و بهصورت دریایی است. گاهی هم در بعضی از تورها، بازدید از جاهای دیدنی گناوه و حتی جزیره خارکو هم قرار دارد.
فاصله شهرها و جزایر اطراف تا جزیره خارک
در ادامه، فاصله تقریبی برخی از شهرها و جزایر نزدیک تا جزیره خارک آورده شده است:
- جزیره خارگو: در فاصله حدود ۳٫۵ کیلومتری شمال جزیره خارک قرار دارد.
- بندر گناوه: فاصله آن تا خارک حدود ۳۵ تا ۳۸ کیلومتر است.
- بوشهر: جزیره خارک در فاصله حدود ۷۶ کیلومتری شمال غرب بندر بوشهر واقع شده است.
- بندر ریگ: فاصله این بندر تا جزیره خارک حدود ۳۰ کیلومتر است.
- خرمشهر (محمره): فاصله تقریبی آن تا جزیره خارک حدود ۲۰۰ کیلومتر است.
- جزیره فارسی: این جزیره که غیرمسکونی است، در فاصله حدود ۱۲۰ کیلومتری جنوب غربی خارک قرار دارد.
تاریخچه جزیره خارک
بر اساس یافتهها و اسناد باستانشناسی، جزیره خارک از حدود اواخر هزاره دوم پیش از میلاد محل سکونت و رفتوآمد انسانها بوده است. در آثاری که از این منطقه بهدستآمده نشانههایی از حضور انسان در دورههای عیلامی، هخامنشی و ساسانی نیز دیده میشود.
از قرن شانزدهم میلادی و با ورود اروپاییان به خلیج فارس، جزیره خارک موردتوجه قدرتهای خارجی مانند پرتغالیها و سپس هلندیها قرار گرفت، اما در نهایت دوباره تحت حاکمیت ایران درآمد. سال ۱۳۳۷ شمسی نقطه عطف مهمی برای خارک به شمار میآید؛ در این سال، جزیره بهعنوان پایانه صادرات نفت ایران انتخاب شد. پس از آن، تأسیسات گستردهای شامل اسکلههای نفتی، مخازن ذخیرهسازی و مجموعههای پتروشیمی در آن ساخته شد و خارک به مهمترین پایانه نفتی کشور تبدیل شد.
در دوران جنگ تحمیلی در دهه ۱۳۶۰، این جزیره بارها هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت و خسارتهای زیادی به تأسیسات نفتی و ساختمانهای آن وارد شد. پس از پایان جنگ، عملیات بازسازی و نوسازی انجام شد و امروز نیز خارک همچنان نقش مهمی در صادرات نفت ایران ایفا میکند و یکی از مراکز راهبردی کشور به شمار میرود.
امکانات رفاهی جزیره خارک
جزیره خارک با اینکه وسعت زیادی ندارد، اما برای ساکنان و کارکنان شرکتهای نفتی امکانات محدودی فراهم شده است. در مرکز شهر یک میدان اصلی و بازارچه قرار دارد که اطراف آن فروشگاههای مواد غذایی، پوشاک و سایر مایحتاج روزانه فعالیت میکنند. در بازار خارک میتوان کالاهای خارجی که بهصورت ته لنجی وارد شدهاند را هم پیدا کرد.

از نظر اقامت، در جزیره یک مهمانسرای متعلق به شرکت نفت و یک هتل به نام هتل آراد وجود دارد. این مراکز بیشتر برای مهمانان اداری و مأموران در نظر گرفته شدهاند. اما بهطورکلی اقامتگاه بومگردی رسمی برای گردشگران عادی وجود ندارد. افرادی که مجوز سفر شخصی دریافت میکنند، باید از قبل برای اقامت خود هماهنگی لازم را انجام دهند یا مهمان یکی از خانوادههای بومی جزیره باشند.
در زمینه رفتوآمد نیز تعداد تاکسی و خودرو در جزیره محدود است و بیشتر کارکنان با خودروهای سازمانی یا مینیبوس رفتوآمد میکنند. اینترنت و تلفن در خارک در دسترس است. بااینحال، بسیاری از مسافران از کمبود هتل و رستوران عمومی در جزیره گلایه دارند و اغلب ناچارند از غذاخوریهای شرکتهای نفتی استفاده کنند.
نکات مهم قبل بازدید از جزیره خارک
برای اینکه سفر امن و بدون دردسری به جزیره خارک داشته باشید، لطفاً به موارد زیر توجه کنید:
- برای سفر به خارک حتماً باید مجوز رسمی داشته باشید. بدون مجوز، اجازه سوارشدن به کشتی یا هواپیما را نخواهید داشت.
- جزیره خارک منطقهای ویژه و دارای محدودیتهای امنیتی است. لطفاً به تأسیسات نفتی و نظامی نزدیک نشوید و از آنها عکاسی نکنید.
- ممکن است برخی قسمتهای جزیره حصارکشی شده یا دارای تابلوی ورود ممنوع باشند. حتماً به این علائم توجه کنید تا با مشکلی روبهرو نشوید.
- سفر به خارک در فصل تابستان توصیه نمیشود، زیرا گرما و رطوبت هوا در این زمان بسیار زیاد و آزاردهنده است.
- امکانات و تنوع کالا در خارک مانند شهرهای بزرگ نیست. بنابراین داروهای ضروری، کرم ضدآفتاب با SPF بالا، عینک آفتابی، کلاه و آب آشامیدنی کافی همراه خودتان ببرید.
دیدنی های جزیره خارک
با اینکه خارک بیشتر بهعنوان یک جزیره نفتی معروف است، اما جاذبههای تاریخی و طبیعی ارزشمندی هم دارد. در ادامه با مهمترین جاهای دیدنی خارک آشنا میشوید:
کلیسای نسطوریان
در این جزیره، بقایای یک کلیسای قدیمی مربوط به قرن چهارم میلادی دیده میشود. این اثر تاریخی توسط رومن گیرشمن، باستانشناس فرانسوی، شناسایی شده است. امروزه بخش زیادی از بنا از بین رفته و تنها دیوارهای فروریخته آن باقی مانده است. بااینحال، همین بقایا نشان میدهد که در دوره ساسانی، مسیحیان در جزیره خارک حضور داشتهاند.

این کلیسا دارای بخشهایی مانند تالار اجتماعات، محراب، کتابخانه و محل اقامت راهبان بوده است. گفته میشود این مجموعه پس از چند قرن بهتدریج متروک شده است. نقشه بنا به شکل صلیب طراحی شده بود و تزیینات گچی آن اکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود. این کلیسا روی تپهای مشرف به دریا و در نزدیکی بلوار نفت، در سواحل شمالی جزیره قرار دارد.
سنگ نوشته هخامنشی خارک
سنگنوشته هخامنشی خارک یک لوح سنگی کوچک است که در سال ۱۳۸۶ و هنگام انجام عملیات راهسازی کشف شد. نوشتههای آن به خط میخی و به زبان فارسی باستان است و روی یک سنگ مرانی حک شده است. قدمت این سنگنوشته به حدود ۲۴۰۰ سال پیش و دوره داریوش هخامنشی برمیگردد. گفته میشود این متن احتمالاً به دستور یکی از فرمانداران محلی دوره هخامنشی نوشته شده و در آن به آبادانی جزیره و رساندن آب به آن اشاره شده است. همچنین از جمله قدیمیترین اسنادی است که در آن نام خلیج فارس آمده است. این کتیبه در نزدیکی درخت تاریخی لیل قرار داشته است.
امامزاده میرمحمد حنفیه

این بنای تاریخی مربوط به قرن هشتم هجری و دوره ایلخانی است و در جنوب غربی جزیره قرار دارد. ساختمان آن با خشت و گل ساخته شده و داخل آن با کاشیهای فیروزهای دوره مغول تزیین شده است. بالای بنا نیز دو گنبد خشتی، یکی بزرگ و دیگری کوچک دیده میشود. داخل بقعه سنگنوشتهای وجود دارد که در آن به نسب امامزاده اشاره شده است. این اثر در فهرست آثار ملی ایران هم ثبت شده است.
گورستانهای تاریخی
در جزیره خارک سه گورستان تاریخی وجود دارد. یکی از آنها مربوط به دوران پیش از اسلام است که گفته میشود احتمالاً به دوره اشکانیان و ساسانیان برمیگردد. گورستان دوم متعلق به اوایل دوره اسلامی است. همچنین یک قبرستان مسیحیان هم در این جزیره دیده میشود که به زمان حضور هلندیها در قرن هجدهم میلادی بازمیگردد.
معبد دوخواهرون
در میان کوههای شمالی جزیره، دو تختهسنگ بزرگ به شکل ضربدری روی هم قرار گرفتهاند که به دو خواهر معروف هستند. بر اساس روایت مردم محلی، دو خواهر برای آبتنی به این محل میروند. در همان زمان، بیگانگانی وارد جزیره میشوند و به سمت آنها میآیند. این دو خواهر از ترس و برای حفظ حیا، به هم پناه میبرند و از خدایان میخواهند که آنها را از این وضعیت نجات دهند. گفته میشود خدایان عیلامی دعای آنها را میپذیرند و آن دو را به سنگ تبدیل میکنند.
بااینحال، رومن گیرشمن که باستانشناس معروفی است، نظر دیگری دارد. او این محل را یک گور دلمن میداند که نوعی آرامگاه باستانی که قدمت آن به دوره پیش از میلاد بازمیگردد.
قلعه هندیها
در شمال شرقی جزیره خارگ بقایای یک استحکامات سنگی کوچک وجود دارد که به قلعه هندیها مشهور است. گفته میشود این مکان در قرن نوزدهم، محل استقرار نیروهای انگلیسی هندی بوده است.
گورمعبدهای پالمیران
گورمعبدهای پالمیران در دامنه کوه خضر قرار دارند. این بناها به احتمال زیاد مربوط به اواخر دوره اشکانی یا اوایل دوره ساسانی هستند. همانطور که از نام آنها مشخص است، این بناها هم کاربرد مذهبی داشتهاند و هم بهعنوان محل نگهداری اجساد استفاده میشدهاند. باتوجهبه ساختار و ابعاد کوچک این مکان و همچنین کشف نشدن هیچ جسدی در آن، به نظر میرسد این بناها بیشتر محل نگهداری موقت اجساد بودهاند. گفته میشود در گذشته، زمانی که بازرگانان در سفرهای طولانی دریایی جان خود را از دست میدادند، پیکر آنها را بهصورت مومیایی و در تابوتهای چوبی در این محل نگهداری میکردند تا بعدها توسط همراهانشان به سرزمین خود منتقل شوند.

قوم پالمیر که ساکن منطقهای در سوریه بودند و به تدمریها نیز شهرت داشتند، برای تجارت دریایی به جزیره خارگ رفتوآمد داشتند. وجود بناهای مشابه در شهر پالمیرا و همچنین نمونهای دیگر در نسا، این احتمال را تقویت میکند که این گورمعبدها نیز توسط همین قوم ساخته شده باشند. به همین دلیل این بناها به نام گور معبدهای پالمیران شناخته میشوند.
آتشکده ساسانی
در بخش کوهستانی جزیره خارک، بقایای یک آتشکده مربوط به دوره ساسانی دیده میشود. امروزه تنها بخشهای کوچکی از دیوارهای این بنا باقیمانده است و در محل آن یک مرکز زلزلهنگاری ساخته شده است. این آتشکده روی سکویی بلند قرار داشته و به نظر میرسد جایگاه آن بهگونهای انتخاب شده بوده که دید و تسلط خوبی به اطراف جزیره داشته باشد. احتمالاً این بنا در گذشته محل برگزاری آیینهای مذهبی زرتشتیان بوده است.
ساحل کشتی سوخته
در سواحل غربی جزیره و نزدیک اسکله آذرپاد، لاشه یک کشتی بزرگ و زنگزده دیده میشود. این کشتی که سانگ یانگ نام داشت، در زمان جنگ ایران و عراق بر اثر بمباران غرق شد. اکنون سالها از آن زمان گذشته و بدنه نیمهویران آن همچنان در ساحل خارک باقیمانده است.
تنگه یا دره آذرپاد
در شرق جزیره خارک درهای سرسبز قرار دارد که مردم محلی آن را تنگ آذرپاد یا دره سیمرغ مینامند. نام دره سیمرغ به این دلیل انتخاب شده که در ابتدای آن، تندیس یک سیمرغ افسانهای دیده میشود. در این دره نخلهای خرمای زیادی رشد کردهاند و به دلیل آبوهوای مطبوع، یکی از محلهای محبوب ساکنان برای پیکنیک و گذراندن اوقات فراغت است.
قله کوه خضر
بلندترین نقطه جزیره خارک، کوه خضر است که در بخش شمالی جزیره قرار دارد و حدود ۸۵ متر ارتفاع دارد. اگر به پیادهروی و کوهپیمایی علاقه داشته باشید، میتوانید در حدود نیم ساعت به بالای آن برسید. از بالای کوه، چشمانداز کاملی از جزیره پیش روی شماست. در این نقطه میتوان تأسیسات نفتی، باند فرودگاه، سواحل مرجانی و حتی جزیره خارکو را مشاهده کنید.
جاهای دیدنی اطراف جزیره خارک

اگر به خارک سفر کردید، بد نیست سری هم به جزیره خارگو بزنید. این جزیره کوچک و خالی از سکنه در چند کیلومتری خارک قرار دارد و بهعنوان منطقه حفاظتشده حیاتوحش شناخته میشود. خارکو حدود ۳۱۲ هکتار مساحت دارد و محل زندگی پرندگانی مانند باکلان، کاکایی و حواصیل است. همچنین لاکپشتهای دریایی نیز در این منطقه دیده میشوند. در صورتی که با تور و قایق اختصاصی به این منطقه بروید، معمولاً بازدید کوتاهی از سواحل بکر جزیره و تماشای پرندگان دریایی برایتان تدارک میبینند. سواحل شنی خارکو بسیار زیباست و آب اطراف آن شفاف و مناسب غواصی است.
سخن پایانی
جزیره خارک با تاریخ کهن و نقش مهمی که در اقتصاد ایران دارد، برای سالها از چشم گردشگران دور مانده بود و به همین دلیل به آن جزیره ممنوعه میگفتند. با اینکه سفر به این جزیره همچنان محدودیتهایی دارد، اما طبیعت مرجانی زیبا و آثار تاریخی ارزشمند آن، خارک را به مقصدی متفاوت و خاص تبدیل کرده است. برای بازدید از این جزیره لازم است از قبل برنامهریزی کنید، مجوزهای موردنیاز را بگیرید و زمان مناسبی مانند فصل پاییز یا زمستان را برای سفر انتخاب کنید.
سوالات متداول
۱- آیا جزیره خارک هتل دارد؟
بله؛ در جزیره خارک یک هتل به نام هتل آراد فعالیت میکند. البته بیشتر محلهای اقامتگاههای این جزیره در اختیار شرکت نفت و برخی ارگانهای نظامی است و معمولاً به عموم مردم اجاره داده نمیشود.
۲- چرا ورود به جزیره خارک ممنوع است؟
جزیره خارک از نظر نظامی و اقتصادی اهمیت زیادی دارد و مهمترین پایانههای نفتی ایران در این جزیره قرار گرفتهاند. به همین دلیل، برای حفظ امنیت این مراکز، نیروهای حفاظتی در جزیره مستقر هستند و رفتوآمد افراد عادی به آن با محدودیت و نظارت انجام میشود.
۳- آیا جزیره خارک برای غواصی مناسب است؟
بله، آبهای پیرامون خارک به دلیل ساختار مرجانی جزیره و تنوع آبزیان، مکان بسیار خوبی برای غواصی تفریحی است.